Przedmiotowy System Oceniania
Oparty o Wewnątrzszkolny System Oceniania
Klasa III LO w Orzyszu
GEOGRAFIA
Opracowała        Irena Sulima

I.	 Cele oceniania
1.	Poinformowanie ucznia o poziomie jego osiągnięć edukacyjnych i postępach w tym zakresie.
2.	Pomoc uczniowi w samodzielnym planowaniu swojego rozwoju.
3.	Motywowanie ucznia do dalszej pracy.
4.	Dostarczanie rodzicom, uczniom i nauczycielom informacji o postępach, trudnościach i specjalnych uzdolnieniach ucznia.

II.       Skala ocen i obszary oceniania.
1.	Oceny w skali od 1 do 6 (bez plusów) można uzyskać za poniższe formy aktywności:
-	pisemne prace klasowe, całogodzinne, obejmujące wiadomości dotyczące jednego lub więcej działów, wcześniej zapowiadane,
-	sprawdziany do 20 minut, zapowiadane,
-	kartkówki z ostatnich 2 lekcji, nie zapowiadane,
-	odpowiedź ustna z ostatnich dwóch lekcji, przynajmniej 1 raz w semestrze, 
-	znajomość mapy (odpowiedź przy mapie lub pisemny sprawdzian z wykorzystaniem map konturowych),
-	referat napisany lub wygłoszony,
-	prace domowe (przynajmniej 1 raz w semestrze),
-	aktywność na lekcji (plusami: 3 plusy ocena bdb., lub oceną od 3 do 6)

III.	  Zasady oceniania.
1.	Przewidywane prace klasowe (całogodzinne):
-	20- 30 październik 2001- Test wiadomości – Przemysł Polski.
-	20-30 listopad 2001- Pisemny sprawdzian wiadomości- Rolnictwo i Rybołówstwo w Polsce.
-	5- 10 styczeń 2002- Pisemny sprawdzian wiadomości- Usługi, Polska w Europie i w Świecie.
-	Luty 2002- Test wiadomości i umiejętności- Rola środowiska.
-	20-30 marzec 2002- Pisemny sprawdzian- Procesy demograficzne i urbanizacyjne na Świecie.
-	Do 10 kwietnia 2002- Test wiadomości- Rolnictwo i gospodarka żywnościowa Świata.
-	Do 5 czerwca 2002– Pisemny sprawdzian wiadomości- Przemysł, Usługi, Globalne problemy Świata.
2.	Przewidziane są również krótsze sprawdziany: wrzesień- Rozmieszczenie i rola przemysłu elektromaszynowego i chemicznego, grudzień- Sieć komunikacyjna i rozwój różnych rodzajów komunikacji w Polsce, marzec- Struktura ludności świata i koncentracja ludności, maj- rozmieszczenie surowców mineralnych na świecie, czerwiec- państwa świata i ich stolice.
3.	Prace klasowe i sprawdziany po zapoznaniu z ich wynikami uczniów, zostają u nauczyciela.
4.	Rodzice mają prawo wglądu na każdym zebraniu lub podczas indywidualnych rozmów z nauczycielem.
5.	Podstawą wystawienia oceny semestralnej lub końcowej są oceny uzyskane w trakcie semestru (nie mniej niż 4).
6.	Ocena końcowa mnie musi być średnią arytmetyczną ocen cząstkowych.
7.	Uczniom, którzy biorą udział w konkursach przedmiotowych ocena końcowa może być podwyższona o cały stopień.
8.	Uczniowie, którzy uczestniczą w zajęciach kółka geograficznego, wykażą się wiedzą wykraczającą poza materiał programowy, a z materiału realizowanego na lekcjach otrzymują oceny bardzo dobre, oraz zaliczą wymagania na ocenę celującą -na koniec semestru lub roku szkolnego mogą mieć wystawioną ocenę celującą.
9.	Prace klasowe są obowiązkowe. Jeżeli nieobecność ucznia na klasówce jest usprawiedliwiona, uczeń ma czas 1 tygodnia po przyjściu do szkoły na zaliczenie materiału. Jeżeli tego nie zrobi otrzymuje ocenę niedostateczną.
10.	W przypadku dłuższej usprawiedliwionej nieobecności spowodowanej np. chorobą uczeń powinien uzupełnić braki w ciągu 2 tygodni.
11.	Uczeń ma prawo poprawić ocenę z pracy klasowej w terminie 1 tygodnia. Ocena uzyskana z poprawy jest ostateczną.
12.	Uczeń, który korzystał z niedozwolonych pomocy podczas pisania pracy klasowej otrzymuje ocenę niedostateczna i nie ma prawa jej poprawiać.
13.	Każdy uczeń ma prawo 1 raz w semestrze zgłosić swoje nie przygotowanie do lekcji ( odpowiedź, kartkówka, brak zadania domowego). Powinien to zrobić po sprawdzeniu obecności.
14.	Uczeń może być oceniony minusem na lekcji za brak podręcznika lub innych pomocy oraz wyjątkowy brak aktywności podczas lekcji- niewykonywanie poleceń nauczyciela.
( 3 minusy- ocena niedostateczna).

Wymagania na oceny w klasie III
Osiągnięcia na dany stopień uwzględniają zakres treści z poziomów wymagań na oceny niższe.

Ocena dopuszczająca
Dział programu- Przemysł
Uczeń zna:
-	polską klasyfikację przemysłu,
-	rozmieszczenie głównych okręgów przemysłowych,
-	wpływ przemysłu na środowisko,
Uczeń umie:
-	zaklasyfikować dany rodzaj działalności przemysłowej do odpowiedniej grupy gałęzi lub gałęzi przemysłu,

Dział programu- Rolnictwo i gospodarka żywnościowa
Uczeń zna:
-	terminy: gospodarka żywnościowa, produkcja rolna,
-	funkcje rolnictwa i gospodarki żywnościowej w gospodarce kraju,
-	strukturę użytkowania ziemi w Polsce na tle innych krajów europejskich,
-	 strukturę wielkości i własności gospodarstw rolnych w Polsce,
-	przestrzenne zróżnicowanie upraw i hodowli,

Dział programu- Gospodarska morska, rybołówstwo
Uczeń zna:
-	terminy: gospodarka morska, port, zaplecze portu, stocznia, armator,
Uczeń umie:
-	wskazać główne porty morskie

Dział programu- Usługi
Uczeń zna:
-	rodzaje usług: komunikację, handel, finanse, turystykę, 

Dział programu- Komunikacja
Uczeń zna:
-	rolę komunikacji w gospodarce państwa,
-	warunki rozwoju transportu,

Dział programu- Turystyka
Uczeń zna:
-	terminy: turystyka, krajoznawstwo, agroturystyka, infrastruktura turystyczna, walory turystyczne, region turystyczny,
-	rodzaje turystyki,
-	warunki przyrodnicze i poza przyrodnicze rozwoju turystyki w Polsce,

Dział programu- Handel zagraniczny
Uczeń zna:
-	terminy: rynek wewnętrzny, rynek zagraniczny, bilans handlowy, bilans płatniczy, saldo bilansu, liberalizacja ceł,
-	znaczenie handlu zagranicznego dla rozwoju kraju,

Dział programu- Środowisko geograficzne podstawą działalności człowieka
Uczeń zna:
-	terminy: środowisko geograficzne, środowisko przyrodnicze, środowisko społeczno- gospodarcze,
-	konsekwencje naruszenia równowagi naturalnej w środowisku pod wpływem działalności człowieka, 
-	rolę środowiska geograficznego jako środowiska życia i działalności człowieka, 
-	rolę środowiska geograficznego jako źródła zasobów naturalnych, 
Dział programu- Ludność i osadnictwo
Uczeń zna:
-	terminy: przyrost naturalny, przyrost rzeczywisty, współczynnik przyrostu naturalnego, piramida wieku, struktura demograficzna, społeczeństwo młode, społeczeństw starzejące się, średnia długość życia, eksplozja demograficzna, współczynnik dzietności, wiek rozrodczy,
-	liczbę ludności świata i poszczególnych kontynentów, 
-	terminy: ekumena, subekumena, anekumena, gęstość zaludnienia, 
-	terminy: rasa, odmiana ludzka, naród, narodowość, grupa etniczna, mniejszość narodowa, religia, kultura, nacjonalizm,
-	podział rasowy ludności świata i jego przyczyny,
-	terminy: urbanizacja, urbanizacja zawodowa, ludność wiejska, miejska, stopień urbanizacji, aglomeracja, konurbacja, megalopolis, funkcje miasta, deglomeracja, reurbanizacja, tempo urbanizacji, region zurbanizowany, metropolia, slumsy, fawele, strefa podmiejska,
-	wpływ miasta( wielkiego miasta) na środowisko, na zdrowie człowieka,

Dział programu- Gospodarka żywnościowa- rolnictwo, rybołówstwo
Uczeń zna:
-	terminy: gospodarka żywnościowa, produkcja roślinna, produkcja zwierzęca, chów, hodowla, gospodarka rolna intensywna, gospodarka rolna ekstensywna, towarowość, wydajność rolnictwa, plon, zbiór, użytkowanie ziemi, użytki rolne, grunty orne, użytki zielone, plantacja, rybołówstwo, rybactwo, marikultura,
-	funkcje rolnictwa, znaczenie rolnictwa w zaspokajaniu potrzeb żywnościowych, tworzeniu produktu krajowego brutto(PBK), w zatrudnieniu ludności, 
-	przyrodnicze i poza przyrodnicze czynniki rozwoju rolnictwa i ich wpływ na rozmieszczenie, charakter i poziom gospodarki rolnej,
-	obszary o najkorzystniejszych warunkach naturalnych dla rolnictwa,
-	stopień zaspokojenia potrzeb żywnościowych w różnych regionach świata, strefy głodu, konsekwencje niedożywienia,

Dział programu- Procesy industrializacji
Uczeń zna:
-	terminy: przemysł, przemysł wydobywczy, przemysł przetwórczy, gałąź przemysłu, struktura gałęziowa przemysłu, industrializacja, rewolucja przemysłowa, rewolucja naukowo-przemysłowa, okręg przemysłowy, restrukturyzacja, reprywatyzacja, nacjonalizacja, przemysł wysokiej techniki, technologie, bilans energetyczny, energochłonność przemysłu,
-	konwencjonalne i niekonwencjonalne źródła energii na świecie,

Dział programu- Usługi
Uczeń zna:
-	terminy: działalność usługowa, usługi materialne, usługi niematerialne, usługi produkcyjne, usługi rynkowe, usługi społeczno-kulturalne, służby publiczne,
-	rodzaje działalności usługowej i znaczenie usług w rozwoju kraju,
-	terminy: komunikacja, łączność, telekomunikacja, telegrafia, telefonia, sztuczne satelity komunikacyjne, teleport, transport (kolejowy, samochodowy, morski, śródlądowy, lotniczy, specjalny, ( rurociągowy ), struktura przewozów, praca przewozowa, sieć transportu, węzeł transportowy,
-	rodzaje łączności,
-	wpływ transportu i łączności na środowisko,
-	terminy: handel zagraniczny, bilans handlu zagranicznego, bilans płatniczy, saldo handlu zagranicznego, struktura towarowa i geograficzna handlu, strefa wolnocłowa,
-	kraje o największym udziale w obrotach handlowych świata,
-	terminy: państwo, terytorium zależne, kolonia, terytorium państwa, strefa ekonomiczna, wody terytorialne,

Dział programu – Globalne problemy współczesnego świata 
Uczeń zna:
-	terminy: system środowiska geograficznego, równowaga środowiska, zasoby naturalne: odnawialne i nieodnawialne, ekorozwój, dziura ozonowa, efekt cieplarniany, kwaśne deszcze,  

Ocena dostateczna
Dział programu- Przemysł
Uczeń zna:
-	etapy rozwoju przemysłu na ziemiach polskich z uwzględnieniem czynników lokalizacji okręgów przemysłowych lub ich przekształceń,
Uczeń umie:
-	wykazać jakie czynniki decydowały o rozmieszczeniu przemysłu,

Dział programu- Rolnictwo i gospodarka żywnościowa
Uczeń zna:
-	przestrzenne zróżnicowanie struktury użytkowania ziemi i jej przyczyny,
-	przestrzenne zróżnicowanie i zmiany zachodzące w ostatnich latach , w strukturze wielkości i własności gospodarstw rolnych w Polsce,
-	poziom produkcji rolnej w porównaniu z innymi krajami europejskimi i jego przestrzenne zróżnicowanie na terenie Polski,
-	zróżnicowanie stopnia intensywności i towarowości rolnictwa,
-	wpływ gospodarki rolnej na środowisko,

Dział programu- Gospodarska morska, rybołówstwo
Uczeń zna:
-	etapy rozwoju gospodarki morskiej w Polsce,
Uczeń umie:
-	wskazać główne obszary połowów dalekomorskich i określić problemy związane z ich wykorzystaniem,

Dział programu- Usługi
Uczeń zna:
-	znaczenie sektora usług w rozwoju kraju, w tworzeniu PKB, w zatrudnieniu,

Dział programu- Komunikacja
Uczeń zna:
-	położenie Polski na tle ważnych szlaków komunikacyjnych Europy,
-	cechy sieci transportowej i problemy jej modernizacji (długość, gęstość i jakość w porównaniu z innymi krajami Europy), 
Uczeń umie:
-	posługiwać się poznaną terminologią z zakresu geografii transportu,
-	ocenić warunki rozwoju transportu (położenie, ukształtowanie powierzchni) i ich wykorzystanie,

Dział programu- Turystyka
Uczeń zna:
-	znaczenie turystyki w gospodarce kraju,
-	główne regiony turystyczne i stopień ich zagospodarowania,

Dział programu- Handel zagraniczny
Uczeń zna:
-	bilans handlu zagranicznego, jego zmiany ,
-	strukturę geograficzną i towarową handlu zagranicznego , jej zmiany po 1989 roku,
Uczeń umie:
-	ocenić rolę handlu zagranicznego w rozwoju gospodarczym,

Dział programu- Własny region i jego rola w rozwoju społeczno-gospodarczym Polski
Uczeń zna:
-	terminy: produkt krajowy brutto, wzrost gospodarczy,
-	mierniki poziomu rozwoju społeczno gospodarczego Polski,

Dział programu- Polska w Europie i świecie
Uczeń zna:
-	organizacje i ugrupowania integracyjne, do których Polska należy lub będzie należała,

Dział programu- Środowisko geograficzne podstawą działalności człowieka
Uczeń umie:
-	ocenić walory środowiska z punktu widzenia różnorodnej działalności człowieka,

Dział programu- Ludność i osadnictwo
Uczeń zna:
-	przyczyny wzrostu liczby ludności danego obszaru,
-	przebieg wzrostu liczby ludności świata w czasach historycznych i prognozy wieku,
-	przyczyny i konsekwencje eksplozji demograficznej,
-	wpływ czynników przyrodniczych i pozaprzyrodniczych na zróżnicowanie rozmieszczenia ludności na Ziemi,
-	najludniejsze państwa świata,
-	obszary najgęściej zaludnione, obszary anekumeny i subekumeny- przyczyny ich występowania,
-	różnorodność narodowościową(etniczną) świata,
-	zasięg stosowania głównych języków,
-	zróżnicowanie ludności pod względem wyznania- główne religie,
-	przykłady skutków braku tolerancji wobec ludzi odmiennej rasy, religii czy narodowości,
-	różne aspekty urbanizacji, statystyczne miary urbanizacji,
-	czynniki i przyczyny wzrostu liczby ludności miejskiej,
-	konsekwencje migracji do obszarów zurbanizowanych, 
-	państwa o najwyższym i najniższym poziomie urbanizacji, przyczyny zróżnicowania stopnia zaawansowania procesów urbanizacyjnych,
-	problemy i zagrożenia wielkich miast,
-	największe miasta świata i ich rozmieszczenie,
Uczeń umie:
-	analizować piramidę wieku i płci, obliczać strukturę wieku na jej podstawie,
-	analizować i interpretować dane statystyczne i mapy dotyczące 
-	na podstawie analizy odpowiednich map tematycznych: scharakteryzować zróżnicowanie rasowe, religijne, narodowościowe ludności świata, 
-	wskazać obszary dominacji poszczególnych ras i głównych religii,
-	wskazać na mapie przykłady największych miast i metropolii światowych oraz zespołów miejskich różnych typów,

Dział programu- Gospodarka żywnościowa- rolnictwo, rybołówstwo
Uczeń zna:
-	globalną strukturę użytkowania ziemi i jej zróżnicowanie na poszczególnych kontynentach, 
-	możliwości zwiększania powierzchni użytków rolnych w różnych strefach klimatycznych,
-	zróżnicowanie struktury wielkościowo-własnościowej gospodarstw rolnych,
-	główne rośliny żywieniowe i zwierzęta hodowlane w różnych regionach świata,
-	cechy i problemy gospodarki rolnej krajów wysoko rozwiniętych gospodarczo w porównaniu z krajami rozwijającymi się,
-	znaczenie rybołówstwa i akwakultur w zaspokajaniu potrzeb żywnościowych , główne obszary połowów morskich i problemy ich wykorzystywania,
-	kraje mające największy udział w światowym rybołówstwie oraz największe polowy na 1 mieszkańca,    
-	przykłady negatywnego wpływu rolnictwa na środowisko ( przekształcenia krajobrazu, zanieczyszczenie wód i powietrza, erozja gleb) oraz przykłady działań na rzecz ochrony środowiska,
Uczeń umie:
-	scharakteryzować (na podstawie danych statystycznych) strukturę użytkowania ziemi dla całego globu i różnych jego regionów),
-	wskazać obszary niedoboru żywności i wyjaśnić przyczyny ich występowania,  

Dział programu- Procesy industrializacji
Uczeń zna:
-	znaczenie energetyki w rozwoju gospodarczym,
-	zróżnicowanie produkcji energii elektrycznej na świecie ( globalnie i na 1 mieszkańca), największych producentów energii elektrycznej,
-	strukturę zużycia energii elektrycznej (globalnie i w państwach o rożnym poziomie rozwoju gospodarczego),
-	rozmieszczenie największych zagłębi węglowych, złóż ropy naftowej i gazu ziemnego, wpływ przemysłu na środowisko- rodzaje zagrożeń, przykłady przemysłów emitujących najwięcej zanieczyszczeń i najmniej zagrażających środowisku rud pierwiastków promieniotwórczych, państwa należące do czołowych producentów,
-	ekologiczne zagrożenia związane z wydobywaniem surowców energetycznych, ich transportem i przetwarzaniem,
-	znaczenie przemysłu w rozwoju gospodarczym ,( udział w zatrudnieniu, w tworzeniu PKB, produkty przemysłowe będące miernikami rozwoju gospodarczego), etapy rozwoju uprzemysłowienia na świecie- przemysły wiodące, regionalne zróżnicowanie poziomu uprzemysłowienia,
-	rozmieszczenie obszarów zindustrializowanych na świecie, przyczyny ich występowania,
-	wpływ przemysłu na środowisko,

Dział programu- Usługi
Uczeń zna:
-	zmiany udziału sektora trzeciego (usługi) w zatrudnieniu i tworzeniu PKB w rożnych grupach krajów i ich przyczyny,
-	charakterystykę poszczególnych rodzajów transportu (na przykładzie wybranych krajów), cechy i zróżnicowanie sieci transportowej, problemy rozwoju, główne szlaki przewozowe i głównych przewoźników,  
-	rozwój nowoczesnych środków łączności,
-	znaczenie handlu zagranicznego w rozwoju gospodarczym państwa,
-	cechy struktury towarowej handlu zagranicznego różnych grup państw,
-	strukturę geograficzną handlu światowego,
-	podział polityczny świata na lądach i morzach,
-	większe państwa niepodległe i ich stolice,

Dział programu – Globalne problemy współczesnego świata 
Uczeń zna:
-	wpływ działalności człowieka na naruszanie równowagi w środowisku, 
-	przykłady obszarów na świecie o silnie przekształconym środowisku i przyczyny  ich występowania, 
-	zasady racjonalnego gospodarowania w środowisku, zasady ekorozwoju,

Ocena dobra
Dział programu- Przemysł
Uczeń zna:
-	gałęzie przemysłu tracące i zyskujące znaczenie w gospodarce, charakterystykę najważniejszych gałęzi przemysłu,
-	rolę przemysłu we współczesnej gospodarce kraju,
-	cechy polskiego przemysłu na tle osiągnięć państw zachodnioeuropejskich, współczesne przemiany,
Uczeń umie:
-	scharakteryzować gałąź przemysłu i okręg przemysłowy na podstawie literatury przedmiotu, map i danych statystycznych,
-	porównać poziom produkcji przemysłu w Polsce z poziomem produkcji w innych krajach europejskich,   

Dział programu- Rolnictwo i gospodarka żywnościowa
Uczeń zna:
-	cechy rolnictwa biodynamicznrego,
Uczeń umie:
-	ocenić rolę rolnictwa w gospodarce kraju,
-	wykazać wpływ czynników przyrodniczych na zróżnicowanie poziomu produkcji rolnej,

Dział programu- Gospodarska morska, rybołówstwo
Uczeń zna:
-	znaczenie gospodarki morskiej w gospodarce kraju,
Uczeń umie:
-	określić zaplecze i specyfikę portów morskich,
-	określić wpływ gospodarki morskiej na środowisko,

Dział programu- Usługi
Uczeń zna:
-	zmiany zachodzące w sektorze usług w ostatnich latach,

Dział programu- Komunikacja
Uczeń zna:
-	rolę poszczególnych rodzajów transportu w przewozach,
-	rozwój i współczesne problemy łączności,
Uczeń umie:
-	ocenić rolę poszczególnych rodzajów transportu w gospodarce Polski,

Dział programu- Turystyka
Uczeń umie:
-	wykazać wpływ turystyki na aktywizację regionów,
-	scharakteryzować główne regiony turystyczne pod względem ich atrakcyjności i stopnia zagospodarowania, 

Dział programu- Handel zagraniczny
Uczeń zna:
-	udział Polski w handlu światowym,
Uczeń umie:
-	scharakteryzować i wyjaśnić zmiany struktury handlu zagranicznego Polski po 1989 roku,

Dział programu- Własny region i jego rola w rozwoju społeczno-gospodarczym Polski
Uczeń zna:
-	charakterystykę przyrodniczą i społeczno-gospodarczą własnego regionu (województwa), 

Dział programu- Polska w Europie i świecie
Uczeń zna:
-	członków organizacji i ugrupowań integracyjnych, do których Polska należy lub będzie należała,

Dział programu- Środowisko geograficzne podstawą działalności człowieka
Uczeń umie:
-	sformułować lub wskazać istnienie prawidłowości zróżnicowania środowiska i jego zmian (np. strefowość, rytmiczność),

Dział programu- Ludność i osadnictwo
Uczeń zna:
-	przyczyny i konsekwencje niskiego lub ujemnego przyrostu naturalnego,
-	przykłady konfliktów na tle rasowym i ich genezę, 
-	przykłady konfliktów na tle etnicznym i ich źródło,
-	przykłady wpływu głównych religii świata na postawy społeczne i działalność gospodarczą wyznawców,
-	przykłady konfliktów na tle religijnym lub narodowościowo-religijnym,  
-	przebieg wzrostu liczby ludności miejskiej na świecie w porównaniu ze wzrostem ogólnej liczby ludności,
-	konsekwencje zmian proporcji między ludnością wiejską i miejską,
-	charakter procesów urbanizacyjnych i prognozy dalszego ich przebiegu w różnych regionach świata, 
-	zróżnicowanie form osadniczych pod względem wielkości, przyczyny powstawania wielkich miast, zespołów (aglomeracji, konurbacji), regionów zurbanizowanych (megalopolis),
Uczeń umie:
-	analizować demograficzne dane statystyczne, wykresy i mapy oraz wyciągać wnioski uogólniające na ich podstawie, 
-	wskazać na mapie obszary eksplozji demograficznej i obszary , na których przyrost naturalny jest niski, 
-	analizować mapy gęstości zaludnienia i rozmieszczenia ludności wykonane różnymi metodami, scharakteryzować na ich podstawie zróżnicowanie rozmieszczenia ludności,
-	wskazać obszary konfliktów na tle religijnym, etnicznym, rasowym, 
-	scharakteryzować na podstawie danych statystycznych zmiany poziomu urbanizacji różnych regionów, 
-	scharakteryzować przestrzenne zróżnicowanie poziomu i tempa urbanizacji (na podstawie danych i map statystycznych),
-	dostrzec pozytywne i negatywne skutki urbanizacji,

Dział programu- Gospodarka żywnościowa- rolnictwo, rybołówstwo
Uczeń zna:
-	rozmieszczenie i charakterystykę głównych regionów rolniczych świata,
-	największych producentów i eksporterów żywności,
-	przykłady przemysłowego wykorzystania produkcji rolnej( rozmieszczenie upraw roślin przemysłowych, przemysł skórzany i in.),
-	możliwości wzrostu produkcji rolnej ze szczególnym uwzględnieniem krajów, których ludność cierpi głód lub jest niedożywiona,
-	problemy naruszania równowagi biologicznej oceanów przez rybołówstwo (przełowienie) i przykłady działań zapobiegających negatywnym skutkom,
Uczeń umie:
-	na podstawie danych statystycznych wyjaśnić przyczyny zróżnicowania struktury użytkowania ziemi na świecie,
-	ocenić warunki przyrodnicze danego obszaru pod kątem wykorzystania rolniczego,
-	wymienić i wskazać na mapie przykłady obszarów o najkorzystniejszych warunkach naturalnych dla rolnictwa, uzasadnić ich wybór,
-	scharakteryzować gospodarkę rolną rożnych typów i wskazać obszary jej występowania,
-	na podstawie map scharakteryzować i wyjaśnić rozmieszczenie głównych rejonów upraw podstawowych roślin żywieniowych i przemysłowych oraz rejonów hodowli,

Dział programu- Procesy industrializacji
Uczeń zna:
-	udział konwencjonalnych i niekonwencjonalnych źródeł energii w produkcji energii elektrycznej ( na świecie i w wybranych krajach),
-	konsekwencje nierównomiernego rozmieszczenia surowców energetycznych i wyczerpywania się energetycznych surowców mineralnych,
-	charakterystykę i rozmieszczenie głównych okręgów przemysłowych świata z uwzględnieniem przyczyn lokalizacji i procesów przemian,
Uczeń umie:
-	dostrzec związek między rozwojem gospodarczym a zapotrzebowaniem na energię, 

Dział programu- Usługi
Uczeń zna:
-	ograniczenia i ułatwienia w handlu międzynarodowym,
-	główne międzynarodowe organizacje handlowe i ich rolę w kształtowaniu handlu światowego,
-	przykłady państw o różnych ustrojach politycznych,
-	zmiany polityczne na świecie w ostatnich latach, ze szczególnym uwzględnieniem Europy,
-	mierniki poziomu rozwoju gospodarczego krajów, 
-	przykłady państw najbiedniejszych, ich charakterystykę społeczno-gospodarczą, problemy rozwoju,
-	charakterystykę społeczno-gospodarczą i problemy rozwoju państw postkomunistycznych,
-	procesy integracyjne na wybranych przykładach ze szczególnym uwzględnieniem UE ( państwa członkowskie, rozwój terytorialny UE, założenia działalności, korzyści, mankamenty wynikające z członkostwa)
Uczeń umie:
-	scharakteryzować poszczególne rodzaje transportu korzystając z różnorodnych źródeł informacji geograficznej (map, danych statystycznych i in.), w tym potrafi interpretować kartodiagramy wstęgowe,

Dział programu – Globalne problemy współczesnego świata 
Uczeń zna:
-	stan zasobów naturalnych Ziemi, konsekwencje ich wyczerpywania się,
Uczeń umie:
-	postrzegać środowisko geograficzne jako system- układ współzależnych elementów przyrodniczych i społeczno-gospodarczych,
-	scharakteryzować stan przekształceń środowiska pod wpływem działalności człowieka i zagrożenia a tego wynikające również dla człowieka, 

Ocena bardzo dobra
Dział programu- Przemysł
Uczeń umie:
-	wskazać przyczyny recesji polskiego przemysłu,

Dział programu- Rolnictwo i gospodarka żywnościowa
Uczeń zna:
-	współczesne problemy rozwoju rolnictwa i przykłady ich rozwiązywania,
Uczeń umie:
-	wykazać wpływ czynników pozaprzyrodniczych na zróżnicowanie poziomu produkcji rolnej, 

Dział programu- Gospodarska morska, rybołówstwo
Uczeń zna:
-	główne problemy rozwoju rybołówstwa morskiego,
Dział programu- Komunikacja
Uczeń zna:
-	strukturę towarową przewozów poszczególnymi rodzajami transportu, współczesne problemy rozwoju poszczególnych rodzajów transportu,
Uczeń umie:
-	dostrzec konieczność rozwoju sieci polskiego transportu w kontekście integracji gospodarczej Europy,

Dział programu- Turystyka
Uczeń umie:
-	ocenić atrakcyjność turystyczną Polski w porównaniu z innymi krajami Europy, 

Dział programu- Własny region i jego rola w rozwoju społeczno-gospodarczym Polski
Uczeń zna:
-	regionalne zróżnicowanie poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego Polski- przyczyny i konsekwencje,

Dział programu- Polska w Europie i świecie
Uczeń zna:
-	poziom rozwoju społeczno-gospodarczego Polski w porównaniu z innymi krajami europejskimi,
-	zadania organizacji i ugrupowań integracyjnych , do których Polska należy lub będzie należała,

Dział programu- Ludność i osadnictwo
Uczeń umie:
-	wyjaśniać przyczyny zmiany tempa wzrostu liczby ludności świata i poszczególnych kontynentów,
-	wyciągać wnioski z analizy porównawczej map rozmieszczenia ludności z mapami tematycznymi (przyrodniczymi) dotyczące wpływu różnych czynników na rozmieszczenie ludności,
-	wskazać przykłady obszarów wielonarodowościowych, o zróżnicowanym składzie rasowym i wielo wyznaniowych,
-	porównać przebieg procesów urbanizacyjnych w różnych regionach świata i wskazać przyczyny zróżnicowania,

Dział programu- Gospodarka żywnościowa- rolnictwo, rybołówstwo
Uczeń umie:
-	posługując się odpowiednimi wskaźnikami statystycznymi , scharakteryzować (porównać) rolnictwo krajów wysoko rozwiniętych gospodarczo i krajów rozwijających się,

Dział programu- Procesy industrializacji
Uczeń zna:
-	współczesne procesy restrukturyzacji okręgów przemysłowych,
Uczeń umie:
-	dostrzec światowe problemy energetyczne i określić możliwości ich rozwiązania,
-	scharakteryzować okręg przemysłowy, gałąź przemysłu na podstawie danych statystycznych, wykresów, diagramów, map tematycznych, literatury przedmiotu,
Dział programu- Usługi
Uczeń zna:
-	znaczenie integracyjnych ugrupowań gospodarczych dla handlu światowego,
Uczeń umie:
-	doszukiwać się uwarunkowań przyrodniczych i społeczno-gospodarczych rozwoju komunikacji na wybranych obszarach, 

Dział programu – Globalne problemy współczesnego świata 
Uczeń zna:
-	główne globalne problemy ludzkości (środowiskowe, demograficzne, współistnienia narodów i pokoju na świecie, główne problemy i perspektywy rozwoju gospodarczego świata,
-	główne zagrożenia środowiska w skali globalnej spowodowane działalnością człowieka,
-	przykłady działań międzynarodowych na rzecz ochrony środowiska (organizacje, konwencje),   
Uczeń umie:
-	wskazać zagrożenia pokoju światowego,
-	podać przykłady międzynarodowych organizacji (ONZ i in.) i ich działalności na rzecz utrzymania pokoju na świecie oraz rozwiązywania problemów o skali światowej 
     ( terroryzm, narkomania, choroby epidemiologiczne) 

Ocena celująca
Dział programu- Przemysł
Uczeń umie:
-	scharakteryzować procesy przemian własnościowych i strukturalnych przemysłu,

Dział programu- Rolnictwo i gospodarka żywnościowa
Uczeń zna:
-	poza rolnicze elementy gospodarki żywnościowej i poziom oraz problemy ich rozwoju,
Uczeń umie:
-	scharakteryzować współczesne przemiany własnościowe i procesy restrukturyzacji w rolnictwie,
-	wykazać konieczność dostosowania polskiego rolnictwa do wymogów UE,

Dział programu- Pozostałe usługi
Uczeń zna:
-	znaczenie usług we współczesnej gospodarce,
-	wpływ poziomu usług na działalność pozostałych sektorów gospodarki oraz warunki życia mieszkańców,
-	 zróżnicowanie poziomu usług w Polsce na tle innych krajów,

Dział programu- Handel zagraniczny
Uczeń umie:
-	scharakteryzować tendencje zmian bilansu handlowego

Dział programu- Własny region i jego rola w rozwoju społeczno-gospodarczym Polski
Uczeń zna:
-	znaczenie własnego regionu w gospodarce kraju, powiązania międzyregionalne i krajowe,

Dział programu- Polska w Europie i świecie
Uczeń zna:
-	powiązania gospodarcze, kulturalne i polityczne Polski z krajami europejskimi i pozaeuropejskimi,
-	przykłady współpracy w regionach przygranicznych,
Uczeń umie:
-	ocenić korzyści współpracy i integracji międzynarodowej w skali regionu i kraju,
-	scharakteryzować europejskie ugrupowania integracyjne, których Polska jest członkiem lub, których członkiem zamierza być, i rolę kraju w tych ugrupowaniach,

Dział programu- Ludność i osadnictwo
Uczeń zna:
-	przykłady społeczeństw w rożnych fazach rozwoju demograficznego i ich charakterystykę demograficzną obejmującą: strukturę wieku, dzietność, średnią długość życia mężczyzn i kobiet, przyrost naturalny, okres podwojenia się liczby ludności,
-	dynamikę rozwoju wielkich miast w rożnych regionach świata,
Uczeń umie:
-	obliczać przyrost naturalny i przyrost rzeczywisty oraz ich współczynniki,
-	na podstawie aktualnych doniesień prasowych i literatury scharakteryzować współczesne konflikty na tle religijnym, etnicznym, rasowym,

Dział programu- Gospodarka leśna
Uczeń zna:
-	rozmieszczenie głównych obszarów leśnych i ich przydatność gospodarczą,
-	przykłady rabunkowej i racjonalnej gospodarki leśnej,
Uczeń umie:
-	uzasadnić konieczność racjonalnej gospodarki zasobami leśnymi uwzględniając różnorodne funkcje lasów (ekologiczną, gospodarczą),
-	wskazać skutki zniszczenia lasów,

Dział programu- Procesy industrializacji
Uczeń umie:
-	wyjaśnić wpływ zmian zachodzących w przemyśle na zagospodarowanie przestrzeni,
-	przedstawić w formie graficznej (diagramy, wykresy) dane liczbowe ilustrujące zagadnienia industrializacji

Dział programu- Usługi
Uczeń zna:
-	terminy: dominium, kondominium,
-	przykłady terytoriów zależnych na poszczególnych kontynentach, 
-	przykłady mini-państw,
-	państwa wysoko rozwinięte gospodarczo( G7) i ich charakterystykę społeczno-gospodarczą,
-	rolę międzynarodowych organizacji finansowych w przekształceniach politycznych i gospodarczych państw Europy Środkowej i Wschodniej,
Uczeń umie:
-	wskazać przyczyny i skutki zróżnicowania poziomu usług w różnych krajach,
-	uzasadnić znaczenie poziomu rozwoju usług jako miernika poziomu rozwoju kraju,
-	scharakteryzować wybrane działy działalności usługowej na podstawie literatury przedmiotu, danych statystycznych,

Dział programu – Globalne problemy współczesnego świata 
Uczeń zna:
-	międzynarodowe działania na rzecz rozwoju i zmniejszania dysproporcji w rozwoju oraz zachowania pokoju, 
Uczeń umie:
-	wyjaśnić globalny lub regionalny charakter niektórych zagrożeń środowiska,

Dział programu – Wielkie regiony
Uczeń zna:
-	podział świata na wielkie regiony geograficzne,
Uczeń umie:
-	scharakteryzować gospodarkę światową, jej stan, zróżnicowanie i współczesne przemiany, tendencje rozwoju,
-	wskazać problemy społeczno-gospodarcze o skali światowej i regionalnej,
-	porównać różne regiony (kontynenty, wielkie regiony geograficzne, wielkie państwa) pod względem przyrodniczym, społecznym, gospodarczym,
-	dobrać odpowiednie mapy geograficzne i dane statystyczne do charakterystyki porównań,

Przedmiotowy System Oceniania
Oparty o Wewnątrzszkolny System Oceniania
Klasa II LO w Orzyszu

GEOGRAFIA

Opracowała 
Irena Sulima

I.	Cele oceniania
1.	Poinformowanie ucznia o poziomie jego osiągnięć edukacyjnych i postępach w tym zakresie.
2.	Pomoc uczniowi w samodzielnym planowaniu swojego rozwoju.
3.	Motywowanie ucznia do dalszej pracy.
4.	Dostarczanie rodzicom, uczniom i nauczycielom informacji o postępach, trudnościach i specjalnych uzdolnieniach ucznia.
II.	Skala ocen i obszary oceniania.
1.	Oceny w skali od 1 do 6 (bez plusów) można uzyskać za poniższe formy aktywności:
-	pisemne prace klasowe, całogodzinne, obejmujące wiadomości dotyczące jednego lub więcej działów, wcześniej zapowiadane,
-	sprawdziany do 20 minut, zapowiadane,
-	kartkówki z ostatnich 2 lekcji, nie zapowiadane,
-	odpowiedź ustna z ostatnich dwóch lekcji, przynajmniej 1 raz w semestrze, 
-	znajomość mapy (odpowiedź przy mapie lub pisemny sprawdzian z wykorzystaniem map konturowych),
-	referat napisany lub wygłoszony,
-	prace domowe (przynajmniej 1 raz w semestrze),
-	aktywność na lekcji (plusami: 3 plusy ocena bdb., lub oceną od 3 do 6)
III.	Zasady oceniania.
1.	Przewidywane prace klasowe (całogodzinne):
-	20-30 listopad 2001- Test wiadomości – Litosfera – Procesy endogeniczne.
-	20-28 luty 2002- Pisemny sprawdzian wiadomości- Litosfera- Procesy egzogeniczne.
-	20-30 kwiecień 2002- Test wiadomości- Pedosfera, Biosfera, Ukształtowanie powierzchni Ziemi. 
2.	Przewidziane są również krótsze sprawdziany: październik – Budowa wnętrza Ziemi, minerały i skały, styczeń- Działalność wód płynących i lodowców, marzec- znajomość mapy hipsometrycznej świata.
3.	Prace klasowe i sprawdziany po zapoznaniu z ich wynikami uczniów, zostają u nauczyciela.
4.	Rodzice mają prawo wglądu na każdym zebraniu lub podczas indywidualnych rozmów z nauczycielem.
5.	Podstawą wystawienia oceny semestralnej lub końcowej są oceny uzyskane w trakcie semestru (nie mniej niż 4).
6.	Ocena końcowa mnie musi być średnią arytmetyczną ocen cząstkowych.
7.	Uczniom, którzy biorą udział w konkursach przedmiotowych ocena końcowa może być podwyższona o cały stopień.
8.	Uczniowie, którzy uczestniczą w zajęciach kółka geograficznego, wykażą się wiedzą wykraczającą poza materiał nauczania na lekcjach, a z materiału realizowanego na lekcjach otrzymują oceny bardzo dobre, oraz zaliczą wymagania na ocenę celującą -na koniec semestru lub roku szkolnego mogą mieć wystawioną ocenę celującą.
9.	Prace klasowe są obowiązkowe. Jeżeli nieobecność ucznia na klasówce jest usprawiedliwiona, uczeń ma czas 1 tygodnia po przyjściu do szkoły na zaliczenie materiału. Jeżeli tego nie zrobi otrzymuje ocenę niedostateczną.
10.	W przypadku dłuższej usprawiedliwionej nieobecności spowodowanej np. chorobą uczeń powinien uzupełnić braki w ciągu 2 tygodni.
11.	Uczeń ma prawo poprawić ocenę z pracy klasowej w terminie 1 tygodnia. Ocena uzyskana z poprawy jest ostateczną.
12.	Uczeń, który korzystał z niedozwolonych pomocy podczas pisania pracy klasowej otrzymuje ocenę niedostateczna i nie ma prawa jej poprawiać.
13.	Każdy uczeń ma prawo 1 raz w semestrze zgłosić swoje nie przygotowanie do lekcji 
     ( odpowiedź, kartkówka, brak zadania domowego). Powinien to zrobić po sprawdzeniu   
      obecności.
14.	Uczeń może być oceniony minusem na lekcji za brak podręcznika lub innych pomocy oraz wyjątkowy brak aktywności podczas lekcji- niewykonywanie poleceń nauczyciela.
( 3 minusy- ocena niedostateczna).

Wymagania na oceny w klasie II
Osiągnięcia na dany stopień uwzględniają zakres treści z poziomów wymagań na oceny niższe.

Ocena dopuszczająca
Dział programu- Litosfera
Uczeń zna:
-	terminy: jądro wewnętrzne i zewnętrzne, płaszcz dolny i górny, skorupa ziemska, astenosfera, litosfera, powierzchnia nieciągłości, stopień geotermiczny, minerał, skała, prądy konwekcyjne, metody geofizyczne, sejsmiczne, fala sejsmiczna, 
-	terminy: proces endogeniczny, plutonizm, wulkanizm, metamorfizm, magma, lawa, minerał skałotwórczy, skała magmowa: głębinowa (kwaśna, obojętna, zasadowa, granit, gabro, perydotyt), erupcja wulkaniczna( centralna, szczelinowa), stożek wulkaniczny, komin, szczelina, krater, kaldera, wulkan tarczowy, stratowulkan, kopuła wulkaniczna, maar, stożek pasożytniczy, popiół wulkaniczny, piasek, lapille, bomby wulkaniczne, skała magmowa wylewna: kwaśna( porfir), obojętna, bazalt, andezyt, skała piroklastyczna: brekcja, tufy, pumeks, melafir, pokrywy lawowe, struktura jawnokrystaliczna, struktura skrytokrystaliczna, metamorfizm kontaktowy, skała metamorficzna( gnejs, marmur, kwarcyt, łupek krystaliczny),
-	produkty  erupcji wulkanicznych( ciekłe, stałe, gazowe),
-	formy dna oceanu i ich związek z  ruchami płyt litosfery.
-	terminy: orogeneza, orogeneza alpejska, fałdowanie, góry fałdowe, fałd prosty, leżący, płaszczowina, trzon krystaliczny gór, wypiętrzanie, zapadlisko śródgórskie, zapadlisko przedgórskie, skały osadowe: okruchowe, organogeniczne, chemiczne, erozja, denudacja, ruchy masowe, transgresja morza, regresja morza,  
-	terminy: trzęsienie ziemi, strefa sejsmiczna, asejsmiczna, pansejsmiczna, uskok pionowy, poziomy, przesuwczy, ognisko( hipocentrum), ośrodek (epicentrum), skala Richtera, skala Mercallego, natężenie trzęsienia ziemi, sejsmogram, sejsmograf,
-	przebieg i skutki trzęsienia ziemi,
-	terminy: uskok, zrąb, rów, płyta, monoklina, niecka, kopuła, ruchy epejrogeniczne, 
-	terminy: wietrzenie mechaniczne (fizyczne), wietrzenie chemiczne, pokrywa zwietrzelinowa, minerały wietrzeniowe( minerały ilaste, kaolin, boksyt), gołoborze, skała osadowa okruchowa,
-	rodzaje wietrzenia, 
-	terminy: denudacja, ruchy masowe, spłukiwanie, obryw, osuwisko, spełzywanie, osypywanie, soliflukcja,
-	terminy: proces eoliczny, korazja, deflacja, wydma, barchan, wydma paraboliczna, podłużna, poprzeczna, less, misa deflacyjna, zagłębienia deflacyjne, bruk deflacyjny, erg, hamada, piasek, pył, 
-	formy powstałe w wyniku niszczącej działalności wiatru,
-	terminy: erozja wsteczna, wgłębna, boczna, wąwozowa, transport rumowiska, otoczak, żwir, piasek rzeczny, aluwia, muł, ił, akumulacja rzeczna, akumulacja powodziowa, nisza źródlana, dolina rzeczna ( V- kształtna, płaskodenna), koryto, dno, zbocze, taras rzeczny:          zalewowy, nadzalewowy), stożek napływowy, delta, estuarium, 
-	terminy: proces krasowienia, kras powierzchniowy, podziemny, żłobek, lejek, kocioł zapadliskowy, polje, jaskinia, szata naciekowa, stalaktyt, stalagmit, stalagnat, mogot, ponor, wywierzysko, 
-	terminy: egzaracja lodowcowa, morena wewnętrzna, denna, środkowa, powierzchniowa, boczna, czołowa, wzgórze morenowe, równina morenowa, kem, oz, drumlin, rynna, sandr, pradolina, cyrk (kar) lodowcowy, wygład lodowcowy, muton, baraniec, próg, dolina u- kształtna, fiord, jezioro cyrkowe (karowe), zastoiskowe, morenowe, rynnowe, glina zwałowa (morenowa), głaz narzutowy,
-	formy i osady powstałe w wyniku działalności lodowców górskich, lądolodów i ich wód roztopowych,
-	terminy: abrazja, zlepieniec, piaskowiec, wapień, ił, mułowiec, wybrzeża wysokie, niskie, wynurzone, zanurzone, klifowe, plażowe, wyrównane, mierzejowe, dalmatyńskie, riasowe, limanowe, lagunowe, fiordowe, szerowe, deltowe, namorzynowe, rafowe, lido, atol, plaża, wal burzowy, platforma abrazyjna, nisza abrazyjna,
-	elementy wybrzeża,
-	przebieg procesów niszczących i budujących wybrzeże,
-	osady wybrzeży i dna morskiego,
-	terminy: wiek względny, wiek bezwzględny skal, okres połowicznego rozpadu pierwiastków promieniotwórczych, statygrafia, paleontologia, skamieniałość przewodnia, era, okres, epoka, platforma (stara, młoda), podłoże platformy, pokrywa platformowa, tarcza prekambryjska,
-	zasadę aktualizmu geologicznego,
-	metody datowania zdarzeń geologicznych, określania wieku bezwzględnego i względnego skał,
-	nazwy i chronologiczną kolejność poszczególnych er i okresów, w przybliżeniu czas trwania poszczególnych er, 
-	terminy: minerał złożowy, kruszec, ruda, zasoby mineralne, złoże mineralne,

Dział programu- Biosfera i Pedosfera
Uczeń zna:
-	terminy: formacja roślinna, piętro roślinności,
-	terminy: gleba, proces glebotwórczy, czynnik glebotwórczy, profil glebowy, poziom glebowy ( próchniczny, wymywania, wmywania, brunatnienia), skała macierzysta, skała podścielająca, gleby strefowe, gleby astrefowe, gleby tundrowe, bielicowe, brunatnoziemne, czerwonoziemne, szaroziemne, czarnoziem, czarne ziemie, gleby kasztanowe, laterytowe, rędzina, mada, gleba górska, 

Ocena dostateczna
Dział programu- Litosfera
Uczeń zna:
-	hipotetyczną sferyczną budowę wnętrza Ziemi.
-	cechy poszczególnych warstw i podstawy ich wyróżnienia (gęstość, temperatura, 
-	ciśnienie, skład chemiczny)
-	cechy i budowę litosfery oceanicznej i kontynentalnej,
-	rozmieszczenie płyt litosfery, kierunek i tempo ich przemieszczania się,
-	zachodzące procesy na obrzeżach płyt litosfery,
-	przykłady metod bezpośrednich i pośrednich badania Ziemi
-	struktury powstałe w wyniku krzepnięcia intruzji magmowych,
-	przykłady minerałów i skał powstałych  w wyniku krystalizacji magmy,
-	przykłady skał magmowych wylewnych i skał piroklastycznych,
-	procesy metamorficzne towarzyszące intruzjom magmowym (metamorfizm kontaktowy) oraz przykłady minerałów i skal przeobrażonych,
-	terminy: izostazja, metamorfizm dynamiczny, regionalny,
-	budowę gór fałdowych na przykładzie Tatr( Alp, Karpat, Andów, Kordylierów, itd.),
-	rodzaje skał budujących góry (skały magmowe, metamorficzne, osadowe),
-	tektoniczne struktury fałdowe i przyczyny ich powstawania ( ruch poziomy),
-	zależność skutków od odległości od epicentrum, charakteru podłoża i jego zabudowy,
-	zależność przebiegu i efektów wietrzenia od warunków klimatycznych i rodzaju skał podlegających wietrzeniu,
-	rodzaje ruchów masowych, przyczyny ich powstawania i formy rzeźby z nimi związane,
-	przebieg procesów eolicznych na obszarach suchych i wilgotnych,
-	zależność transportu eolicznego od siły i porywistości wiatru oraz rozmiaru ziaren,
-	eoliczne formy akumulacyjne, ich powstawanie i charakterystykę,
-	terminy: kaptaż, profil podłużny, profil poprzeczny doliny, podstawa erozyjna rzeki,
-	formy rzeźby i osady powstałe w wyniku działalności wód płynących,
-	rodzaje ujść rzecznych i warunki ich powstawania,
-	rodzaje skał podlegających krasowieniu, 
-	przebieg procesu krasowienia, formy krasu powierzchniowego i podziemnego,
-	terminy: zagłębienie końcowe, iły warwowe,
-	obszary występowania ( przykłady) rożnych typów wybrzeży,

Dział programu- Biosfera i Pedosfera
Uczeń zna:
-	prawidłowości rozmieszczenia głównych typów roślinności,
-	procesy glebotwórcze: wpływ wietrzenia, procesy przemieszczania składników mineralno- organicznych,

Dział programu- Litosfera
Uczeń umie:
-	przedstawić schemat budowy wnętrza Ziemi,
-	rozpoznać na wykresach przebiegu fal sejsmicznych i gęstości we wnętrzu Ziemi powierzchnie nieciągłości,
-	rozpoznać na rysunkach formy występowania intruzji magmowych (batolit, lakkolit, żyły)
-	przedstawić na rysunku schematyczny przekrój przez wulkan, zaznaczyć elementy budowy wulkanu,
-	scharakteryzować warunki klimatyczne na pustyni,
-	scharakteryzować rozmieszczenie obszarów pustynnych na świecie,
-	wymienić i scharakteryzować główne formy ukształtowania powierzchni lądów i den oceanicznych,
-	scharakteryzować rozmieszczenie głównych form ukształtowania powierzchni lądów i den oceanicznych,

Ocena dobra
Dział programu- Litosfera
Uczeń zna:
-	cechy poszczególnych warstw i podstawy ich wyróżnienia (gęstość, temperatura, 
ciśnienie, skład chemiczny)
-     podstawy wyróżnienia astenosfery i litosfery
-	fakty świadczące o ruchach płyt litosfery, dryfcie kontynentów,
-	zależność składu mineralnego skał głębinowych od składu chemicznego magmy ( warunki powstawania skał kwaśnych i obojętnych),
-	przebieg i efekty erupcji wulkanicznej w zależności od składu lawy, ciśnienia gazów,
-	wpływ głębokości krystalizacji ( ciśnienie, temperatura) na strukturę skały (jawnokrystaliczna, skrytokrystaliczna)
-	 warunki powstawania rożnych typów wulkanów,
-	zjawiska towarzyszące erupcjom wulkanicznym: trzęsienia ziemi, gazy wulkaniczne, gorące chmury, termy, gejzery, spływy błotne,
-	rozmieszczenie czynnych wulkanów na Ziemi (prawidłowości rozmieszczenia)- przykłady gór wulkanicznych, 
-	rozpoznać makroskopowo najpospolitsze skały magmowe i metamorficzne ( przy głębinowych również ich główne składniki mineralne),
-	wyjaśnić rozmieszczenie wulkanów procesami zachodzącymi na krawędziach płyt litosfery,
-	wyjaśnić zmiany w środowisku wywołane erupcjami wulkanicznymi, 
-	fakty świadczące o związku powstawania gór z procesami zachodzącymi na granicy płyt litosfery,
-	etapy powstawania gór na granicach płyt litosfery,
-	rozmieszczenie gór fałdowych orogenezy alpejskiej, ich nazwy, wysokości bezwzględne,
-	przykłady( nazwy) i rozmieszczenie gór sfałdowanych w orogenezach alpejskiej, hercyńskiej, kaledońskiej,
-	miary siły i natężenia (efektów) trzęsienia ziemi, 
-	przykłady katastrofalnych trzęsień ziemi, przyczyny dużej liczby ofiar (w czasach historycznych i współczesnych),
-	prawidłowości rozmieszczenia stref sejsmicznych i asejsmicznych,
-	przyczyny występowania ruchów pionowych skorupy ziemskiej i ich efekty tektoniczne i morfologiczne,
-	wpływ nachylenia, stoków i ich budowy (rodzaj i ułożenie skał) oraz pokrycia szatą roślinną na przebieg procesów denudacyjnych,
-	rozmieszczenie obszarów lessowych na Ziemi, 
-	przebieg procesów eolicznych na obszarach pustyń (kamienistych, żwirowych, piaszczystych), piaszczystych wybrzeży, tarasów rzecznych,
-	cechy rzeźby pustyń,
-	czynniki wpływające na przebieg procesów rzeźbotwórczych,
-	wpływ warunków klimatycznych na przebieg krasowienia i efekty,
-	rozmieszczenie głównych obszarów krasowych na świecie i w Polsce,
-	prawidłowości rozmieszczenia form polodowcowych,
-	cechy rzeźby młodoglacjalnej, obszary jej występowania, 
-	przekształcenia rzeźby glacjalnej, cechy rzeźby staroglacjalnej, obszary jej występowania, 
-	ważniejsze wydarzenia geologiczne w poszczególnych erach,

Dział programu- Litosfera
Uczeń umie:
-	podać przykłady minerałów powstałych w wyniku wietrzenia,
-	wykazać wpływ klimatu na przebieg procesów wietrzenia,
-	wyjaśnić przyczyny powstawania pustyń, 
-	rozpoznać na rysunkach, fotografiach formy krasowe i wyjaśnić ich powstawanie,
-	rozpoznać na schematach, fotografiach, mapach poziomicowych podstawowe formy polodowcowe,
-	wyjaśnić budowę i powstawanie form polodowcowych,
-	wyjaśnić powstawanie poszczególnych typów wybrzeży, wskazać ich występowanie na mapie,
-	ocenić rolę poszczególnych czynników w kształtowaniu wybrzeży,
-	określić warunki (środowisko) powstawania skał i struktur geologicznych,
-	umiejscowić najważniejsze wydarzenia geologiczne w dziejach Ziemi,
-	posługiwać się tabelą stratygraficzną,
-	rozpoznać pospolite minerały i skały,

Dział programu- Biosfera i Pedosfera
Uczeń zna:
-	charakterystykę głównych typów roślinności: równikowych lasów zawsze zielonych, sawanny, roślinności śródziemnomorskiej, lasów strefy umiarkowanej, stepów, tajgi, tundry,
-	wpływ wzajemnych związków między skałą macierzystą, klimatem, roślinnością, ukształtowaniem powierzchni, działalnością ludzką na powstawanie gleb,
-	rozmieszczenie i charakterystykę gleb strefowych i astrefowych w skali globalnej,

Dział programu- Biosfera i Pedosfera
Uczeń umie:
-	wyjaśnić przyczyny zróżnicowania roślinności na świecie,

Ocena bardzo dobra
Dział programu- Litosfera
Uczeń zna:
-	przykłady działalności wulkanicznej z przeszłości geologicznej,
-	wulkaniczne pochodzenie grzbietów środoceanicznych i dna oceanicznego,
-	znaczenie ruchów izostatycznych i procesów egzogenicznych w formowaniu się rzeźby pasm górskich,
-	wpływ ruchów górotwórczych na obszary platform (odmłodzenie rzeźby, wypiętrzenie blokowe- powstawanie gór fałdowo- zrębowych),
-	przebieg procesów w różnych warunkach klimatycznych,
-	rolę wietrzenia, ruchów masowych, sporadycznej działalności wód płynących oraz wiatru w kształtowaniu rzeźby pustyń,
-	powstawanie i rozwój rożnych typów wybrzeży z uwzględnieniem wpływu budowy geologicznej i ruchów tektonicznych, skałotwórczej działalności organizmów, procesów zachodzących na lądzie,
-	terminy: powierzchnia zrównania, odmłodzenie rzeźby, inwersja rzeźby,
Uczeń umie:
-	wyjaśnić przyczyny ruchu płyt litosfery procesami zachodzącymi we wnętrzu Ziemi
-	wykazać związek pomiędzy granicami płyt a procesami wewnętrznymi, jak wulkanizm, trzęsienia Ziemi, ruchy górotwórcze.
-	wyjaśnić występowanie wulkanów w obrębie płyt litosfery, np. na Hawajach,
-	wyjaśnić powstawanie grzbietów śródoceanicznych podmorskimi zjawiskami wulkanicznymi, 
-	wyjaśnić rozmieszczenie stref sejsmicznych procesami zachodzącymi na granicach płyt litosfery,
-	wskazać obszary gęsto zaludnione zagrożone katastrofalnymi skutkami trzęsień ziemi,
-	na schematach rozpoznać struktury tektoniczne i wyjaśnić ich powstawanie,
-	scharakteryzować przebieg i efekty wietrzenia w rożnych strefach i piętrach klimatycznych z uwzględnieniem różnych skał,
-	przewidzieć skutki naruszenia równowagi stoku,
-	wyjaśnić wpływ procesów eolicznych na kształtowanie się rzeźby pustyń,
-	wyjaśnić zróżnicowanie rzeźby pustyń,
-	rozpoznać na schematach formy powstałe w wyniku erozyjnej i akumulacyjnej działalności rzeki i wyjaśnić ich powstanie,
-	porównać rzeźbotwórcze efekty działalności rzeki i lodowców górskich,
-	przewidzieć skutki zmian podstawy erozji,
-	podać przykłady najdłuższych i najgłębszych jaskiń na świecie,
-	scharakteryzować przekształcenia rzeźby spowodowane działalnością lodowców oraz procesami peryglacjalnymi,
-	porównać rzeźbotwórczą działalność lodowców górskich i lądolodów,
-	rozpoznać na mapie szczegółowej poszczególne typy wybrzeży,
-	ocenić rolę poszczególnych czynników w kształtowaniu wybrzeży,
-	odczytać z profilu geologicznego zdarzenia geologiczne i ich kolejność,
-	dostrzec różnorodność procesów współcześnie kształtujących powierzchnię Ziemi i ich wzajemne uwarunkowania,
-	wyjaśnić budowę i powstawanie głównych form ukształtowania powierzchni lądów i den oceanicznych procesami geologicznymi zachodzącymi w dziejach Ziemi,

Dział programu- Biosfera i Pedosfera
Uczeń umie:
-	określić cechy i właściwości gleb strefowych i astrefowych,
-	wyjaśnić zróżnicowanie gleb,
-	podać przykłady zwierząt charakterystycznych dla różnych środowisk lądowych i morskich,

Ocena celująca
Dział programu- Litosfera
Uczeń zna:
-	zasięg współczesnej strefy peryglacjalnej, dominujące na jej obszarze procesy i formy rzeźby,
-	stadia rozwoju rzeźby,
-	przebieg rozwoju rzeźby w zależności od czynników rzeźbotwórczych, warunków klimatycznych, odporności skał i ich ułożenia,
-	rozmieszczenie głównych surowców mineralnych i związek ich występowania z budową geologiczną,
Uczeń umie:
-	czytać i interpretować podstawowe mapy geologiczne, 
-	przedstawić główne etapy formowania się kontynentów i oceanów,
-	określić warunki powstawania i podać przykłady zastosowania najważniejszych surowców mineralnych,

Dział programu- Współzależność elementów środowiska przyrodniczego 
Uczeń zna:
-	terminy: element biotyczny, abiotyczny środowiska, równowaga naturalna środowiska, system przyrodniczy,
Uczeń umie:
-	wymienić biotyczne i abiotyczne elementy środowiska przyrodniczego,
-	wykazać współzależność tych elementów na wybranych przykładach,
-	wskazać konsekwencje naruszenia równowagi naturalnej w środowisku pod wpływem niektórych procesów przyrodniczych( np. trzęsienia ziemi, wybuchy wulkanów, huragany),
Dział programu- Biosfera i Pedosfera
Uczeń umie:
-	scharakteryzować piętra roślinne w górach różnych stref,

Opracowała        Irena Sulima