Scenariusz lekcji z finansów klasa III TEMAT: Dochody budżetu państwa.
Cele lekcji:
• zapoznanie uczniów z założeniami ustawy budżetowej
• określenie przez uczniów struktury dochodów budżetowych
• określenie dynamiki wzrostu dochodów budżetowych
• analiza struktury i dynamiki dochodów budżetowych
Metody pracy:
• dyskusja
• praca z podręcznikiem
• praca z Dziennikiem Ustaw
• ćwiczenie praktyczne, analiza wyniku ćwiczenia
Kluczowe pojęcia:
• dochody podatkowe budżetu
• dochody nie podatkowe
• struktura dochodów budżetowych
• ustawa budżetowa
Materiały pomocnicze:
• kalkulatory
• podręcznik
• referat na temat wysokości dochodów budżetowych w 2002 wg ustawy budżetowej
• tabela do zestawienia dochodów budżetu 2001 i 2002
Czas lekcji: l godzina lekcyjna.
Przebieg lekcji:
1. Dwóch uczniów na polecenie nauczyciela powinno przygotować na lekcję dane dotyczące dochodów budżetu 2002 założonych w ustawie budżetowej ( Dziennik Ustaw, artykuły prasowe).
2. Nauczyciel rozpoczyna lekcję od ogólnego podziału dochodów budżetowych na dochody podatkowe i dochody nie podatkowe. Uczniowie na podstawie tabeli w podręczniku, zestawiającej dochody budżetowe, grupują i wyszczególniają dochody podatkowe i dochody nie podatkowe.
3. Nauczyciel zadaje uczniom pytanie, które podatki wg nich przynoszą budżetowi państwa największe wpływy - dyskusja.
4. Uczniowie, którzy mieli za zadanie przygotować dane dotyczące dochodów budżetu 2002 krótko referują założenia ustawy budżetowej - podają ogólną kwotę dochodów i wyszczególniają kwoty wpływów z podatku VAT, akcyzowego, PDOF, PDOP.
5. Nauczyciel rozdaje uczniom zestawienie dochodów budżetowych za poprzedni rok budżetowy 2001. Uczniowie zapoznają się z zestawieniem, określają udział poszczególnych podatków w ogólnych dochodach budżetu. Do tabeli wpisują kwoty dochodów budżetu w 2002 roku ( na podstawie informacji podanych w referacie kolegów).Nauczyciel poleca uczniom obliczenie wskaźników struktury i wskaźników dynamiki dochodów podatkowych
- przy użyciu kalkulatora.
6. Na podstawie obliczonych wskaźników uczniowie interpretują strukturę dochodów budżetowych. Porządkują podatki wg wielkości kwot zasilających budżet
- podatek VAT
- podatek akcyzowy
-PDOF
-PDOP
- pozostałe podatki
7. Uczniowie dokonują analizy dynamiki dochodów budżetowych - określają o ile wzrosły lub spadły wpływy do budżetu państwa z poszczególnych podatków w porównaniu do ubiegłego roku budżetowego.
8. Nauczyciel podsumowuje lekcję: konstrukcja budżetu państwa oparta jest o 4 główne podatki (VAT, akcyzowy, PDOF, PDOP), które dają w sumie prawie 90 % dochodów budżetowych.
Praca domowa: przedstaw strukturę dochodów budżetu państwa w 2002 roku w formie wykresu kołowego.
Zestawienie dochodów budżetowych państwa w 2001 i 2002
(w miliardach złotych )
rodzaj
dochodu
	2001
w mld zł
	2001
%
	2002
w mld zł
	2002
%
	dynamika
w%
	
VAT

	

PDOP

	

PDOF

	

Akcyzowy

	

Cła

	

Pozostałe

	

Razem

	

Scenariusz lekcji z finansów klasa III 
TEMAT: Podatek od towarów i usług.
Cele lekcji:
• zrozumienie pojęcia wartości dodanej-
• zrozumienie przez uczniów mechanizmu naliczania podatku VAT
• określenie cech podatku VAT odróżniających go od innych podatków.
• przećwiczenie przez uczniów obliczania podatku VAT.
• poznanie przez uczniów dokumentów związanych z rozliczaniem podatku VAT.
Metody pracy:
• elementy wykładu
• praca ze słownikiem
• elementy dyskusji
• praca z podręcznikiem
• ćwiczenie praktyczne
Kluczowe pojęcia:
• wartość dodana
• podatek VAT naliczony
• podatek VAT należny
• podatek VAT odprowadzany do urzędu skarbowego
Materiały pomocnicze:
• słownik ekonomiczno-finansowy
• podręcznik
• schemat działania podatku VAT
• schemat obliczania podatku VAT.
Czas lekcji: l godzina lekcyjna.
Przebieg lekcji:
1. Nauczyciel rozpoczyna lekcję od podania krótkiej informacji na temat podatku ( od kiedy funkcjonuje, jaki podatek zastąpił) ,podaje również wszystkie synonimy nazwy podatku:
-podatek od towarów i usług
-VAT z angielskiego value added tax
-podatek od wartości dodanej
2. Nauczyciel poleca jednemu z uczniów, aby odszukał w słowniku ekonomiczno- finansowym               i przeczytał całej klasie definicję pojęcia wartość dodana
3. Uczniowie rozpoczynają dyskusję, jak rozumieją „słownikową" definicję wartości dodanej.                Z dyskusji uczniów powinny wymknąć odpowiedzi na pytania:
- co to jest wartość dodana?
-jak powstaje wartość dodana w sferze produkcji i w sferze obrotu towarowego ?
-co się składa na wartość dodaną ?

4. Jeden z uczniów rysuje na tablicy graficzny schemat powstawania wartości dodanej.
5. Nauczyciel rozdaje uczniom schematy ilustrujące działanie i sposób naliczania podatku VAT
 Na ich podstawie uczniowie omawiają poszczególne fazy sprzedaży towaru, wyciągając wnioski dotyczące mechanizmu naliczania i poboru podatku VAT. Stwierdzają, że każdy z podmiotów biorących udział w łańcuchu transakcji sprzedaży wpłaca do Urzędu Skarbowego różnicę pomiędzy podatkiem pobranym przy sprzedaży a zapłaconym przy zakupie.
6. Nauczyciel „nazywa" podatki, uczniowie powinni zapamiętać, że z zakupem towaru wiąże się podatek naliczony a ze sprzedażą towaru wiąże się podatek należny.
7. Uczniowie otwierają podręczniki i na podstawie zawartych w nim informacji uściślają
definicje podatku VAT należnego i VAT naliczonego, zapisując je w zeszycie. Stwierdzają, że z Urzędem Skarbowym każdy podmiot rozlicza się różnicą między podatkiem VAT należnym a podatkiem VAT naliczonym

8. Nauczyciel rysuje na tablicy tabelkę do wykonania ćwiczenia i formułuje polecenie; obliczyć podatek VAT należny, naliczony i odprowadzony do Urzędu Skarbowego przez kolejnych uczestników wytwarzania i wymiany towaru X przy stawce 22%.
Sprzedaż
	cena sprzedaży (cena netto)
	VAT należny
	Należność od odbiorcy
	VAT naliczony
	VAT do Urz. Skarbów
	
surowca X
	550

	

produktu X
	750

	

towaru X (hurt)
	850

	

towaru X (detal)
	1000

	

Wybrani uczniowie kolejno podchodzą do tablicy, wykonują obliczenia i wpisują obliczone kwoty w tabelce. W każdej fazie sprzedaży nauczyciel zadaje pytanie ile wynosi wartość dodana tego podmiotu i jaką kwotę odprowadził on do Urzędu Skarbowego. Uczniowie stwierdzają, że rzeczywiście każdy z uczestników wpłacił do Urzędu Skarbowego kwotę, która stanowi 22% wartości przez niego dodanej.
Nauczyciel zwraca uwagę uczniów na fakt, że suma kwot wpłaconych do Urzędu Skarbowego przez wszystkich uczestników obrotu towarem X jest równa kwocie podatku należnego pobranego przy sprzedaży przez ostatniego uczestnika obrotu (detalistę), a więc to konsument ponosi ostateczny ciężar podatku VAT.
9.Na podstawie wykonanego ćwiczenia nauczyciel pyta uczniów Jak rozumieją cechy podatku VAT - powszechny, wielofazowy, pośredni, przerzucalny. Następuje krótka dyskusja i formułowanie wniosków przez uczniów.
10. Na zakończenie lekcji nauczyciel informuje uczniów jakie dokumenty występują w podmiotach gospodarczych w związku z ewidencją podatku VAT i comiesięcznym rozliczaniem podatku VAT z Urzędem Skarbowym. Uczniowie zapoznają się ze wzorami faktury VAT i formularza deklaracji VAT-7, które znajdują się w podręczniku finansów.
Praca domowa: pytanie do przemyślenia w domu:
Czy to możliwe, żeby zamiast wpłaty następował zwrot pieniędzy z Urzędu Skarbowego ?

Scenariusz lekcji z finansów klasa IV 
TEMAT: Rozliczenia bezgotówkowe za pomocą polecenia przelewu.
Cele lekcji:
• zrozumienie przez uczniów mechanizmu rozliczenia za pomocą przelewu
• poznanie kolejności operacji bankowych w tej formie rozliczeń
• poznanie dokumentu rozliczenia przelewu
• przećwiczenie sposobu wypełniania polecenia przelewu
Metody pracy:
• elementy wykładu
• praca z podręcznikiem
• praca z dokumentami
• ćwiczenie praktyczne
Kluczowe pojęcia:
• rozliczenie bez udziału gotówki - poprzez zapisy księgowe
• dyspozycja przelewu
• obrót bezgotówkowy
• rachunek bieżący
Materiały pomocnicze:
• podręcznik
• schemat rozliczenia za pomocą polecenia przelewu
• wzór wypełnionego polecenia przelewu
• oryginalne druki polecenia przelewu (dla każdego ucznia)
Czas lekcji: l godzina lekcyjna.

Przebieg lekcji:
1. Nauczyciel rozpoczyna lekcję od informacji, że w Polsce istnieje ustawowy obowiązek bezgotówkowego rozliczania większości transakcji przez podmioty gospodarcze. Wprowadzenie obowiązku rozliczeń bezgotówkowych miało na celu:
-ograniczenie niekontrolowanego przepływu pieniądza
-ograniczenie szarej strefy
2. Nauczyciel poleca uczniom znalezienie odpowiedzi na pytania:
-jaka ustawa wprowadziła obowiązek obrotu bezgotówkowego?
- kogo dotyczy ten obowiązek?
-jakie kwoty muszą być rozliczane bezgotówkowe? Uczniowie otwierają podręczniki i czytają krótki tekst szukając w nim odpowiedzi na postawione pytania. Odpowiedzi na postawione pytania udzielają ochotnicy, nauczyciel uzupełnia te odpowiedzi. Jeśli zachodzi taka potrzeba.

3. Nauczyciel rozdaje uczniom schematy przedstawiające rozliczenie dostawy za pomocą polecenia przelewu wyjaśniając ,żejest to najczęstsza i najprostsza forma rozliczenia bezgotówkowego. Uczniowie dokonują analizy schematu ustalając kolejność operacji gospodarczych, wskazują liczbę podmiotów biorących udział w całym rozliczeniu.
4. Nauczyciel rozdaje uczniom oryginalne druki polecenia przelewu i stawia pytanie, dlaczego polecenie przelewu składa się z 4 egzemplarzy oznaczonych literami A-D ? Na podstawie schematu uczniowie bez trudu potrafią określić, ze poszczególne egzemplarze otrzymują;
- egzemplarz A - bank dłużnika
- egzemplarz B - bank wierzyciela
- egzemplarz C - wierzyciel
- egzemplarz D - dłużnik
5. Nauczyciel omawia kolejność operacji księgowych w rozliczeniu za pomocą polecenia przelewu.
6. Uczniowie analizują wzór wypełnionego polecenia przelewu -Poszczególni uczniowie wymieniają elementy jakie powinno zawierać poprawnie wypełnione polecenie przelewu. Nauczyciel uzupełnia te odpowiedzi, jeśli zachodzi taka potrzeba. Zwraca uwagę uczniów, że bank nie zrealizuje niekompletnego lub źle wypemionego polecenia przelewu.
7. Uczniowie przystępują do ćwiczenia polegającego na samodzielnym wypełnieniu druku polecenia przelewu. Polecenie brzmi: wypełnij polecenie przelewu na podstawie następujących informacji (nauczyciel rozdaje kartki z informacjami dotyczącymi rozliczanej transakcji). Uczniowie wykonują polecenie.
8 Następuje sprawdzenie poprawności wykonania ćwiczenia. Nauczyciel poleca uczniom, aby zamienili się wypełnionymi przez siebie drukami. Każdy z nich ma wystąpić w roli pracownika banku i odpowiedzieć czy zrealizowałby tak wypełnione poleceni przelewu. Uczniowie głośno „wyłapują" najczęściej popełniane błędy.

Praca domowa: narysować schemat rozliczenia za pomocą polecenia przelewu w sytuacji, gdy dłużnik i wierzyciel posiadają rachunki bieżące w tym samym banku.

Nauczyciel Zespołu Szkół nr 5 w Ełku
Barbara Jodko