Plan wynikowy nauczania geografii w klasie I szkoły ponadgimnazjalnej. Dział I- Geografia Środowiska przyrodniczego.

Opracowanie to powstało w ramach konsultacji zespołowych organizowanych przez doradcę metodycznego z geografii Irenę Sulima (Mazurski Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli  w Ełku).
Dotyczy programu nauczania geografii dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum w zakresie podstawowym. Autorem programu jest Wojciech Wiecki, a został on wydany przez Wydawnictwo Pedagogiczne OPERON, numer w zestawie DKW-4015-20/01.

Autorki opracowania:
mgr Anna Kunicka (nauczycielka geografii w LO w Olecku)
Treść 1. Podstawy korzystania ze źródeł wiedzy geograficznej.
mgr Irena Sulima (nauczycielka geografii w ZSO w Orzyszu)
Treść 2. Ziemia w przestrzeni i w czasie. Przestrzeń i czas na Ziemi.
mgr Beata Najechalska (nauczycielka geografii w ZST w Olecku)
Treść 3. System przyrodniczy Ziemi.
A.	Struktura systemu przyrodniczego.
B.	Litosfera.
C.	Atmosfera.
mgr Irena Grabek (nauczycielka geografii w ZSL i Z w Olecku)
Treść 3.System przyrodniczy Ziemi.
D.	Hydrosfera.
E.	Powłoka glebowa.
mgr Anna Szymaniak (nauczycielka geografii w ZSZ w Gołdapi)
Treść 3. System przyrodniczy Ziemi.
F.	Biosfera.
G.	Równowaga ekologiczna w systemie przyrodniczym Ziemi.

Jesteśmy otwarte na wszelkie uwagi i korekty.

Doradca metodyczny z geografii –MODN w Ełku 
Irena Sulima  

L.p.	Treści nauczania

Temat	Liczba godzin	Ścieżka edukacyjna	Wymagania podstawowe
(P)	Kategoria taksonomiczna	Wymagania ponadpodstawowe
(PP)	Kategoria taksonomiczna	Procedury sprawdzania i oceniania osiągnięć uczniów	Uwagi	
								Zadania sprawdzające	Kryteria sukcesu		
1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	

1	1. Podstawy korzystania ze źródeł wiedzy geograficznej.
Organizacja pracy na lekcjach geografii.

	

1		

Uczeń:
-wie, jakie działy materiału nauczania będą realizowane na lekcjach geografii w całym roku szkolnym, które formy jego aktywności podlegają ocenie, jakie są zasady oceny pracy semestralnej i rocznej, 
-rozumie konieczność systematycznej pracy na lekcjach geografii w całym roku szkolnym, przydatność geografii w życiu codziennym, zasady oceniania pracy bieżącej,
-potrafi, korzystać z podręcznika, atlasu i innych pomocy dydaktycznych wykorzystywanych w czasie lekcji,	

A

B

C	

Uczeń:
-wie, jakie zasoby literatury uzupełniającej są w bibliotece szkolnej i pracowni geograficznej,
-potrafi, wyszukać zagadnienia geograficzne skorelowane z innymi przedmiotami szkolnymi.	

A

C	

- krótka notatka w zeszycie nt. zasad pracy na lekcjach geografii	

- sporządzenie notatki

	
2	Przedmiot i zakres badań geografii.
Sposoby pozyskiwania przetwarzania i gromadzenia informacji o przestrzeni geograficznej	1
	                                                            Edukacja czytelnicza i medialna.
Treść1 Tradycyjne i nowoczesne źródła informacji (od książki do przekazów internetowych); najnowsze techniki informacyjne i ich dostępność.	-definiuje pojecie geografia i wymienia dyscypliny naukowe geografii: g. fizyczna, g. ekonomiczna, g. regionalna, g. polityczna, nauki o Ziemi: geologia, geofizyka, geodezja. 
-rozumie związek geogr. z innymi naukami przyrodniczymi i społeczno-ekonomicznymi.
-wymienia źródła informacji geograficznej: podręcznik, mapa, atlas, słownik geograficzny, encyklopedia, czasopisma, książki podróżnicze, kasety video, filmy, obserwacje terenowe.
 -rozumie znaczenie źródeł informacji w procesie edukacyjnym.	A

B

A

B

	-wie, czym zajmuje się geologia, klimatologia, meteorologia, hydrologia, oceanologia, pedologia, g. społeczna, g. regionalna.
-podaje przykłady praktycznego zastosowania nauk geograficznych. 
-ocenić znaczenie geografii przy podejmowani różnorodnych decyzji gospodarczych społecznych.
-zna GIS – System Informacji Geograficznej /Geographical Information System/, GPS /Global Position System/. 
Rozumie znaczenie zdjęć lotniczych i satelitarnych. 
-podaje przykłady w jakiej postaci pozyskane informacje są przetwarzane – graficzna, statystyczna, opisowa.  
-ocenia znaczenie Internetu , korzystać z baz danych i opracowań ośrodków naukowych. 	A

C

D

A

B

C

D
	Wypowiedź ustna. Rysunek obrazujący strukturę nauk geograficznych. Krótki test. Pyt. 2 i 3 z podręcznika str. 14.	Prawidłowe odpowiedzi. Odpowiednie dopasowanie nauk do dziedzin geografii.    		
3	Mapa jako obraz powierzchni Ziemi.	1		-definiuje  pojęcia:  mapa, plan, skala, podział map ze względu na skalę: wielkoskalowe, średnioskalowe, małoskalowe,  zna podział ze względu na treść: ogólnogeograficzne, tematyczne, wymienia i opisuje elementy siatki kartograficznej,
-rozumie trudności napotykane przy odwzorowaniu powierzchni kulistej na płaszczyznę, konieczność przedstawiania obrazu Ziemi na mapie przy pomocy różnych znaków, różnice między planem, a mapą.	A

B	-grupuje mapy, czyta mapy różnej treści, odczytuje współrzędne geograficzne, omawia cechy siatki geograficznej i kartograficznej.
- podaje przykłady  praktycznego zastosowania różnych odwzorowań /azymutalne, stożkowe, walcowe, pochodne/, 
-posługuje się planem w mieście,
 -planuje trasę podróży na podstawie mapy samochodowej.	C

C

C
C	Wypowiedź ustna. Wyszukiwanie w atlasie przykładów różnych rodzajów odwzorowań kartograficznych, map tematycznych. Test sumujący uwzględniający różne zagadnienia na poziome P i ewentualnie PP / **/. 	Wskazane w PSO kryteria wypowiedzi ustnych 

Wykonanie zadań z testu zgodne ze schematem prawidłowych odpowiedzi.		
4	Generalizacja kartograficzna. Skala mapy.	1		-zna rolę generalizacji, rodzaje skali mapy. 
-rozumie: przeznaczenie mapy a generalizacja.
 -porównuje zawartości treści map w różnych skalach.    przekształca skalę mapy.
-zna różne zastosowanie map,
	A 

B
 
C

A

	-wymienia czynniki mające wpływ na generalizację/ przeznaczeni, skala, charakter obszaru/. 
- wykorzystuje mapy do obliczeń matematyczno -geograficznych, odległości, powierzchni.
	A

C
	Wypowiedź ustna, praca z atlasem. Test…/**/
Dokonuje pomiarów na mapie, sporządza profil terenu. Wypowiedź ustna /zastosowanie map/.	Wskazane w PSO kryteria oceny wypowiedzi ustnych. Wykonanie zadań z testu zgodne ze schematem prawidłowych odpowiedzi. 
		
5	Kartograficzne metody badań.	1		-wymienia główne sposoby analizy w kartograficznej metodzie badań /wizualna, pomiary na mapie, graficzna, matematyczno-statystyczna/. 
-rozumie cele kartograficznej metody badań, potrafi wyczytać informacje z map różnej treści,
 -sporządza profil terenu lub profil podłużny  rzeki.	A

B

C	-planuje trasę wycieczki na podstawie mapy topograficznej /oblicza długość trasy,  wysokości względne, spadek rzeki/.
-ocenia kartograficzne metody badań w planowaniu regionalnym, w budownictwie, prognozowaniu pogody.	C

D	-planuje trasę wycieczki na podstawie mapy topograficznej,	-zaplanowana trasa (P), poprawnie dokonane pomiary na mapie (PP), 		
6	Graficzne metody prezentacji wyników badań geograficznych.	1		-zna metody ilościowe i jakościowe (wymienia je i opisuje),
-rozumie potrzebę stosowania różnych metod dla zobrazowania zjawisk geograficznych. 
Rozumie znaczenie dokładności podczas sporządzania kartodiagramów, izolinii.	A

B	-odczytuje informację przedstawioną na mapie za pomocą różnych metod, 
-dobiera właściwą metodę do przedstawienia wybranego zjawiska.
-dokonuje interpolacji izarytm.
-ocenia znaczenie wybranej metody np. izolinii w uzyskaniu informacji.	C

C

C
D	Wypowiedź ustna, wyszukiwanie w źródłach różnych metod prezentacji. Test…/**/	Wskazane w PSO kryteria wypowiedzi ustnych. Wykonanie zadań testu zgodne ze schematem prawidłowych odpowiedzi.		
7 

	Podstawy korzystania ze źródeł wiedzy geograficznej.	1		
Test, sprawdzian pisemny, dyskusja dydaktyczna, lub konkurs.

		Wykonanie zadań zgodne ze schematem prawidłowych odpowiedzi.	sprawdzian	

8	2.Ziemia w przestrzeni i w czasie. Przestrzeń i czas na Ziemi.

Natura przestrzeni wszechświata.	

1		

- wymienia poglądy na budowę wszechświata (teorię geocentryczną i heliocentryczną) oraz obecne poglądy na budowę wszechświata,
- definiuje pojęcia: przestrzeń geograficzna, przestrzeń wszechświata, kosmologia, czasoprzestrzeń, galaktyka, ciemna materia, czarne dziury, gromady, supergromady, kwazary, planety, księżyce, planetoidy, komety, meteoroidy, meteory, meteoryty, sztuczne satelity,
-charakteryzuje budowę Układu Słonecznego przy pomocy rysunków,	

A

A

C	

- wyjaśnia wielkość wszechświata posługując się teorią względności Einsteina, prawem Hubble, a i efektem Dopplera,
- wyjaśnia budowę naszej Galaktyki,
- wyjaśnia budowę Układu Słonecznego,
- rozwiązuje proste zadania z zakresu geografii astronomicznej,
- prowadzi obserwację nocnego nieba i wyjaśnia zaobserwowane zmiany,	

B

B
B

C

D	

- wypowiedź ustna podczas pogadanki wstępnej,

- wypowiedź ustna podczas podsumowania lekcji, uczeń przy pomocy plansz lub rysunków w podręczniku charakteryzuje budowę Układu Słonecznego (P), budowę naszej galaktyki (PP),
-uczeń sporządza notatkę z wyjaśnieniem budowy wszechświata,
- zadanie domowe (podręcznik, str.39)	

- prawidłowe definicje, wymienione i scharakteryzowane teorie geocentryczna i heliocentryczna, podane nazwiska twórców teorii,
- wskazane w PSO kryteria oceny wypowiedzi ustnych,

- wskazane w PSO kryteria oceny notatek,

- prawidłowo wykonane zadanie,		
9	Orientacja na Ziemi i na niebie.	1		- definiuje pojęcia: układ horyzontalny, sfera niebieska, sklepienie niebieskie, widnokrąg, horyzont widomy, zenit, nadir, górowanie, dołowanie, wertykał, (koło wierzchołkowe), astronomiczna wysokość (h), azymut astronomiczny (A), 
- definiuje pojęcia: układ współrzędnych geograficznych, szerokość geograficzna, długość geograficzna,
- określa współrzędne geograficzne punktów i powierzchni,	A

A

C	- wyjaśnia przy pomocy rysunku budowę układu horyzontalnego, oraz budowę układu współrzędnych,
- wyjaśnia dawne sposoby wyznaczania długości i szerokości geograficznej,
- oblicza rozciągłość równoleżnikową i południkową w stopniach i kilometrach,
- proponuje przykłady zastosowania satelitarnego systemu GPS,	C

B

C

D	-gra dydaktyczna    
 ( uczeń dobiera definicje do pojęć)
- wypowiedź ustna przy pomocy rysunków- omawia budowę układu horyzontalnego i układu współrzędnych,
- zadanie domowe pisemne, w którym uczeń wyjaśnia dawne sposoby wyznaczania długości i szerokości geograficznej (P) oraz podaje uprzednio wyszukane w literaturze przykłady zastosowania GPS (PP),
- kartkówka na następnej lekcji, uczeń określa współrzędne geogr. punktów i powierzchni (P) oraz oblicza rozciągłość równoleżnikową w stopniach i kilometrach (PP),	- prawidłowo dobrane definicje do pojęć,
- wskazane w PSO kryteria oceny wypowiedzi ustnej,

- wskazane w PSO kryteria prac pisemnych,

- wykonanie zadań zbieżne ze schematem poprawnych odpowiedzi,
		
10	Rachuba czasu na Ziemi.	2		- definiuje pojęcia: czas strefowy, strefa czasowa, czas uniwersalny, czas urzędowy, czas letni, czas zimowy, linia zmiany daty,
- wymienia nazwy stref czasowych w Europie, 
- wyjaśnia zasadę podziału Ziemi na strefy czasowe,
- wyznaczy na schemacie granice stref czasowych,
- wymienia formułę matematyczną ilustrującą związek miedzy czasem słonecznym określonych punktów na Ziemi,
- oblicza czas słoneczny z różnicy dł. geogr. i odwrotnie.	A

A

B

C

A

C	-wyjaśnia związek dobowej rachuby czasu z długością geogr. oraz ruchem obrotowym Ziemi,
-wyjaśnia sens i skutki wprowadzenia czasu strefowego, letniego, urzędowego,
- wyjaśnia dlaczego istnieje umowna linia zmiany daty,
-oblicza długość geogr. z różnicy czasu i czas słoneczny z różnicy dł. geogr.
-przeliczy czas uwzględniając granicę zmiany daty,	B

B

B

C

C	-gra dydaktyczna (przyporządkowuje pojęciom ich definicje)
-wypowiedź ustna, w której wyjaśnia jak tworzy się rachuby czasu na Ziemi i jakie są konsekwencje stosowania różnych rachub czasu na Ziemi,
-zadanie domowe (zadania na obliczanie czasu i dł. geogr.)	-prawidłowe przyporządkowanie wszystkich pojęć,
-wskazane w PSO kryteria oceny wypowiedzi ustnych,

-wskazane w PSO kryteria oceny prac pisemnych,		
11	Kalendarz- system rachuby dni i dłuższych jednostek czasu.
	1		-definiuje pojęcie kalendarz,
-wymienia i definiuje jednostki kalendarza (doba, miesiąc, rok,), doba średnia słoneczna, miesiąc synodyczny,
-wymienia astronomiczne pory roku, podaje daty przesileń i równonocy,
-wymienia różne rodzaje kalendarzy (egipski, mahometański, rzymski, juliański, gregoriański)	A
A

A

A	-wyjaśnia podział doby,
-przy pomocy rysunku wyjaśnia powstawanie faz Księżyca,
-wyjaśnia pojęcia :tydzień, rok zwrotnikowy,
-wyjaśnia przy pomocy rysunku strefowość oświetlenia Ziemi,
-porównuje różne rodzaje kalendarzy,
-wyjaśnia dlaczego kalendarz juliański wymagał modyfikacji,
-przewiduje skutki posługiwania się odmiennymi rodzajami kalendarzy,
-oblicza lata przestępne i zwykłe w kalendarzu gregoriańskim,	B
C

B

C

C
B

D

C	-praca z podręcznikiem,

-notatka z lekcji w postaci mapy mentalnej wykonywanej w grupach,
-wypowiedź ustna, w której wyjaśnia pojęcia: doba średnia słoneczna, miesiąc synodyczny, podział doby, wyjaśnia powstawanie faz Księżyca, strefowość oświetlenia Ziemi, porównuje różne kalendarze,
-zadanie domowe (poręcznik,str.53, zad.7 i 8) (PP)	- ustnie podaje definicję pojęcia kalendarz,

-wykonanie notatki podczas lekcji

-wskazane w PSO kryteria oceny wypowiedzi ustnej,

-poprawnie wykonane zadania na następną lekcję,
		
12	Dzieje Ziemi.	1		-zna podział dziejów Ziemi na ery i okresy,
-zna czas trwania poszczególnych er,
-charakteryzuje dzieje geologiczne,
	A

A

C	-interpretuje mapy geologiczne,
-wykorzystuje wiedzę z innych dziedzin nauki, opisując zmiany środowiska przyrodniczego w dziejach Ziemi,	D
C	-wykonanie mapy mentalnej (Dzieje Ziemi) (P)
-zadanie domowe (podręcznik, str. 59)	-grupy wykonują mapę i omawiają ją podczas lekcji,
-poprawnie wykonane zadania,		
13	Ziemia w przestrzeni i w czasie. Przestrzeń i czas na Ziemi.	1		Sprawdzian pisemny, test, dyskusja dydaktyczna lub konkurs.		-wykonanie zadań zbieżne ze schematem prawidłowych odpowiedzi,	utrwalenie	

14	3. System przyrodniczy Ziemi.
Struktura systemu przyrodniczego Ziemi. 	

1	Edukacja filozoficzna.
Treść 7 Naturalne i kulturowe środowisko człowieka.	

-podaje definicję systemu przyrodniczego,
-charakteryzuje zmiany poglądów na temat budowy Ziemi,
-wymienia sfery tworzące system przyrodniczy Ziemi,
-wyjaśnia współzależności zachodzące między sferami,	

A

C

A

B	

-analizuje i opisuje zależności zachodzące pomiędzy sferami,
-podaje przykłady wzajemnego przenikania się powłok i sfer tworzących system przyrodniczy Ziemi,	

D

B	

-wypowiedź ustna podczas pogadanki wstępnej,

-wypowiedź ustna podczas podsumowania lekcji, w której opisuje relacje zachodzące między poszczególnymi elementami systemu przyrodniczego Ziemi,
-notatka, w której wyjaśnia zależności zachodzące pomiędzy sferami,
-zadanie domowe (poręcznik,str.66, polecenie2)	

-podaje prawidłową definicję systemu przyrodniczego, charakteryzuje poglądy nt. budowy Ziemi,
-wskazane w PSO kryteria oceny wypowiedzi ustnej,

-wskazane w PSO kryteria oceny notatki,

-wskazane w PSO kryteria oceny zadań domowych,		
15	Składniki skorupy ziemskiej.	1	EF
Treść 7	-definiuje pojęcia: minerał, skała, metamorfizm, tekstura, diageneza,
-wymienia najpospolitsze minerały i ich najważniejsze cechy fizyczne,
-wymienia składniki skorupy ziemskiej,
-zna skalę twardości Mohsa i wyjaśnia jak określa się twardość minerału,
-wyjaśnia genezę podstawowych typów skał,
-wymienia nazwy skał najczęściej występujących w najbliższej okolicy,
-omawia wykorzystanie minerałów i skał w życiu człowieka,	A

A

B

B

A

A	-charakteryzuje cechy fizyczne i określa skład podstawowych minerałów i skał
-rozpoznaje podstawowe typy skał i podstawowe minerały,
-wyjaśnia związek między typem skał a sposobem ich powstawania,
-wskazuje na mapie miejsca występowania różnych rodzajów skał,	C

B

B

C	-praca z podręcznikiem,

-obserwuje okazy i sporządza notatkę, w której wymienia cechy minerałów służące do rozróżniania skał,

-wypowiedź ustna, w której wyjaśnia związek miedzy typem skał a sposobem ich powstawania,
-zadanie domowe (podręcznik, str.73),
	-podaje definicje pojęć: minerał, skała, metamorfizm, diageneza tekstura,
-za pomocą stalowego ostrza odróżnia kwarc od skaleni, za pomocą kwasu octowego rozpoznaje skały węglanowe,
-wykonuje notatkę podczas lekcji
-wskazane w PSO kryteria oceny wypowiedzi ustnej,

-poprawnie wykonane zadanie domowe,		
16.	Rzeźba powierzchni Ziemi.	1	EF
Treść 7	-definiuje pojęcia: procesy endogeniczne i egzogeniczne,
-wymienia procesy endogeniczne i egzogeniczne i podaje ich definicje,
-wymienia rodzaje wietrzenia skał,
-określa przyczyny wietrzenia,	A

A

A

     C	-wymienia procesy erozyjne i omawia ich przebieg,
-wyjaśnia przyczyny i kierunek działania procesów endogenicznych i egzogenicznych oraz wskazuje na mapie miejsca na Ziemi, w których zachodzą te procesy,
-wyjaśnia skutki wywołane procesami geologicznymi,
-ocenia przewidywalność niektórych procesów geologicznych,
-przewiduje na ile człowiek jest w stanie przeciwdziałać potężnym siłom przyrody,	A

B

B

D

D	-gra dydaktyczna; uczeń dobiera definicje do pojęć- procesy geologiczne,
-wypowiedź ustna przy pomocy ilustracji, w której rozpoznaje i omawia procesy endogeniczne i egzogeniczne, wyjaśnia związek między procesami geologicznymi, ocenia skutki katastrof wywołanych przez procesy geologiczne,
-zadanie domowe (podręcznik, str. 79, polecenie 8)	-prawidłowo dobrane pojęcia do definicji,

-wskazane w PSO kryteria oceny wypowiedzi ustnej,

-prawidłowo wykonane zadanie,
		
17	Teoria tektoniki płyt litosfery.	1	EF
Treść 7	-wymienia płyty litosfery,
-definiuje pojęcia: konwekcja, ryft, kraton, subdukcja, obdukcja,
-wymienia nazwisko prekursora teorii płyt litosfery,
-wymienia przyczyny i skutki
 ruchu płyt litosfery,
-wymienia struktury tektoniczne,	A
A

A

A

A	-wyjaśnia przyczyny ruchu płyt litosfery,
-wyjaśnia przyczyny zjawisk, które zachodzą w strefach ryftowych i subdukcji,
-wyjaśnia ewolucję skorupy ziemskiej w  wyniku ruchu płyt litosfery,
-analizuje obecne położenie płyt jako konsekwencję ich przemieszczania się od okresu karbonu,
-wyjaśnia  rozmieszczenie zjawisk geologicznych, wykorzystując w tym celu teorię płyt litosfery, 
-analizuje przekroje i mapy geologiczne,	B

B

B

D

B

D	-kartkówka z ostatniej lekcji (wymienia procesy geologiczne (P) i opisuje ich przebieg (PP)),
-wypowiedź ustna przy pomocy rysunku w podręczniku (aneks oraz rys. 57 str. 82)- określa zjawiska zachodzące na granicach płyt litosfery,
-notatka z lekcji, z wyjaśnieniem przyczyn ruchów płyt litosfery,
-zadanie domowe (podręcznik, str.83),	-wskazane w PSO kryteria oceny prac pisemnych,

-wskazane w PSO kryteria oceny wypowiedzi ustnej,

-wykonanie notatki podczas lekcji,

-poprawnie wykonane zadanie,		
18	Struktura systemu przyrodniczego Ziemi. Litosfera.	1		Sprawdzian pisemny lub lekcja powtórzeniowa.		-wykonanie zadań zbieżne ze schematem poprawnych odpowiedzi, zaliczenie poziomów testu zgodne z normami wskazanymi w WSO,	utrwalenie	
19	Opis stanów atmosfery.	1	EF
Treść 7	-podaje definicje pogody i klimatu,
-wymienia składniki pogody i klimatu,
-wymienia miary składników pogody i klimatu,
-wymienia stałe i zmienne składniki atmosfery,
-wymienia warstwy atmosfery,
-charakteryzuje warstwę przypowierzchniową atmosfery
-wyjaśnia różnicę między pogodą a klimatem,	A

A

A

A

A
C

B	-wyjaśnia wzajemne zależności pomiędzy poszczególnymi składnikami pogody i klimatu,
-wymienia i charakteryzuje przestrzenne skale klimatu,
-przelicza miary składników pogody,
-określa na podstawie oznak zewnętrznych siłę wiatru według skali Beauforta,
-analizuje mapy pogody,
-wyjaśnia wpływ człowieka na skład atmosfery, 	B

C

C
C

D
B	-wypowiedź ustna podczas pogadanki wstępnej,

-wypowiedź ustna podczas podsumowania lekcji-wyjaśnia współzależności elementów pogody i charakteryzuje zmienność czynników atmosferycznych Ziemi,
-czyta i interpretuje mapy synoptyczne oraz prognozuje na ich podstawie pogodę,
-zadanie domowe: określenie siły wiatru w skali Beauforta w ciągu kolejnych dni na podstawie własnych obserwacji,	-prawidłowe definicje; pogody, składniki pogody i klimatu, miary składników pogody i klimatu, stałe i zmienne składniki atmosfery, warstwy atmosfery,
-wskazane w PSO kryteria oceny wypowiedzi ustnej,

-notatka z obserwacji,		
20	Przewidywanie zmian pogody i klimatu.	1	EF
Treść 7	-wymienia sposoby pozyskiwania danych meteorologicznych i instytucje prowadzące obserwacje i pomiary meteorologiczne,
-przedstawia charakterystykę różnych czynników meteorologicznych,
-definiuje pojęcie: prognoza pogody,	A

C

A	-wyjaśnia w jaki sposób zebrane dane meteorologiczne mogą służyć prognozowaniu pogody,
-analizuje stan atmosfery i przewiduje jego zmiany,
-analizuje mapę pogody i i wyjaśnia jak ona powstaje,
-przewiduje zmiany klimatu,
-określa zmiany klimatu wywołane działalnością człowieka,	B

D

D

D
C	-notatka z lekcji, w której wyjaśnia różnicę między pogodą a klimatem oraz zasady działania systemu zbierania danych meteorologicznych,
-wypowiedź ustna, w której uczeń na podstawie mapy synpotycznej (ryc.64,str.93) oraz foliogramu przygotowuje opis stanu pogody przydzielonego obszaru oraz przedstawia zmiany pogody dla własnego regionu na podstawie obserwacji aktualnego stanu atmosfery,
-zadanie domowe (druga część ćwiczenia 4 ze str. 96)	-wykonanie notatki podczas lekcji,

-wskazane w PSO kryteria oceny wypowiedzi ustnej,

-poprawnie wykonane zadanie,		
21	Strefy klimatyczne Ziemi i ich uwarunkowania.	1	EF
Treść 7	-wylicza czynniki, od których uzależniony jest przestrzenny rozkład klimatów Ziemi (strefowe i astrefowe)
-podaje klasyfikację klimatów Ziemi,
-wylicza nazwy stref oświetlenia i nazwy stref klimatycznych, typy klimatów w poszczególnych strefach,
-wskazuje na mapie strefy klimatyczne,
-charakteryzuje wpływ czynników geograficznych na zróżnicowanie klimatów lokalnych,	A

A

A

B

C	-omawia cechy poszczególnych typów klimatu,
-charakteryzuje strefy klimatyczne i uzasadnia ich rozmieszczenie,
-porównuje typy klimatu w różnych strefach,
-ocenia wpływ warunków klimatycznych na osadnictwo człowieka i jego działalność gospodarczą,
-przewiduje konsekwencje ujemnej działalności człowieka,	C

C

C

D

D	-wypowiedź ustna podczas pogadanki,

-wypowiedź ustna podczas podsumowania lekcji: na podstawie podręcznika i atlasu wylicza czynniki, od których uzależniony jest przestrzenny rozkład klimatów (P) oraz charakteryzuje strefy klimatyczne i uzasadnia ich rozmieszczenie (PP),
-notatka z lekcji, wyjaśniająca różnicę między typami klimatu w różnych strefach,	-charakteryzuje strefy oświetlenia Ziemi, wymienia nazwy stref klimatycznych, typy klimatów w poszczególnych strefach oraz typy klimatów strefowych,
-wskazane w PSO kryteria oceny wypowiedzi ustnej,

-sporządza notatkę podczas lekcji,		
22	System przyrodniczy Ziemi- Atmosfera- powtórzenie.	1		Gra dydaktyczna, dyskusja, praca z mapą.		-wykonanie zadań zbieżne ze schematem poprawnych odpowiedzi,	lekcja powtórze-
niowa	
23	Krążenie wody w środowisku przyrodniczym.	1	EF
Treść 7	-definiuje pojęcia: hydrosfera, wszechocean, wody podziemne, wody powierzchniowe, bilans wodny,
-wylicza udział poszczególnych składników hydrosfery w zasobach wód Ziemi,
-przedstawia hipotezy wyjaśniające pochodzenie wody na Ziemi,
-opisuje na podstawie schematu obieg wody w przyrodzie,
-wymienia czynniki wpływające na krążenie wody w przyrodzie,
-wymienia składniki bilansu wodnego Ziemi,
-rozróżnia rodzaje wód podziemnych na rysunkach,
-podaje przykłady i wskazuje na mapach obszary o dodatnim i ujemnym bilansie wodnym na Ziemi,	A

A

B

C

A

A

B

C
	-rozróżnia procesy przemiany wody w przyrodzie,
-wyjaśnia genezę zjawisk towarzyszących przemianom wody,
-wyjaśnia znaczenie retencji wody w przyrodzie,
-definiuje terminy: warstwa wodonośna, infiltracja,
-charakteryzuje formy występowania wody w przyrodzie,
-ocenia możliwości wykorzystania wód podziemnych przez człowieka,
-interpretuje światowy bilans wodny korzystając z map hydrograficznych,
-uzasadnia konieczność racjonalnej gospodarki zasobami wody na Ziemi,
	B

B

B

A

C

D

D

D
	-wypowiedź ustna podczas pogadanki wstępnej-podaje definicje, wylicza składniki hydrosfery, rozróżnia procesy przemiany wody w przyrodzie,
-wypowiedź ustna, w której – opisuje obieg wody na podstawie schematu, rozróżnia rodzaje wód podziemnych na rysunkach,
-notatka z lekcji,

-gra dydaktyczna w grupach-uczniowie dobierają definicje do pojęć: kondensacja, sublimacja, resublimacja, transpiracja, infiltracja, retencja, wody reliktowe, roztwory hydrotermalne, wody juwenilne, gejzer,
-czytanie i interpretowanie map hydrograficznych-uczeń wskazuje rejony o dodatnim i ujemnym bilansie wodnym i zapisuje je do zeszytu,
-zadanie domowe: zapisuje w zeszycie zasady, które mają na celu zwiększenie oszczędności wody w życiu codziennym,	-wskazane w PSO kryteria oceny wypowiedzi ustnej,

-wskazane w PSO kryteria oceny wypowiedzi ustnej,

-wykonanie notatki podczas lekcji,
-prawidłowo dobrane pojęcia,

-wykonanie notatki z analizy map hydrograficznych,

-wskazane w PSO kryteria oceny prac pisemnych,		
24	Wody wszechoceanu.	1	EF
Treść 7	-wyjaśnia pojęcia: ocean, morze, zatoka, zalew, cieśnina, kanał i wskazuje przykłady na mapie,
-rozróżnia na mapach typy mórz,
-przedstawia skład chemiczny wody morskiej,
-omawia zróżnicowanie właściwości chemicznych i fizycznych wody morskiej,
-rozróżnia ruchy wód morskich,
- wyjaśnia powstawanie falowania i prądów morskich oraz wskazuje przykłady na mapie,	B

B
B

C

B

B
	-wyjaśnia przyczyny zróżnicowania właściwości chemicznych i termicznych wody morskiej,
-interpretuje mapy izohalin i izoterm wód morskich,
-charakteryzuje ruchy wód morskich,
-ocenia wpływ prądów morskich na klimat i działalność gospodarczą człowieka,
-określa wpływ ruchów pionowych wód oceanicznych na rozwój życia biologicznego (upwelling),
-wyjaśnia wpływ pływów i prądów na kształtowanie się wybrzeży i ujść rzecznych,
-wyjaśnia mechanizm pływów i prądów za pomocą rysunków,
	B

D

C
D

C

B

C

	-wypowiedzi ustne podczas pogadanki wstępnej,
-czytanie i interpretacja map (wskazuje typy mórz, oceany, zatoki, kanały, cieśniny,
interpretuje mapy izohalin i izoterm, pokazuje przykłady prądów morskich ciepłych i zimnych),
-wypowiedź ustna, w której przy pomocy map w atlasie charakteryzuje cechy wód morskich,
-praca w grupach: wyszukują w podręczniku oraz słowniku geograficznym i zapisują w zeszytach następujące pojęcia: fala morska, prądy, pływy, tsunami, kipiel, upwelling,
-praca domowa
 (podręcznik, ćw. 2, str.116),
-kartkówka na następnej lekcji,	-podaje prawidłowe definicje,
-wskazane w PSO kryteria oceny wypowiedzi ustnej,

-wskazane w PSO kryteria oceny wypowiedzi ustnej,
-wykonuje notatkę podczas lekcji,

-poprawnie wykonane zadanie,
-Wskazane w PSO kryteria oceny prac pisemnych,		
25, 26	Charakterystyka powierzchniowych wód lądowych.	2	EF
Treść 7	-definiuje pojęcia: rzeka, ciek, źródło, system rzeczny, dział wodny, obszar bezodpływowy, reżim (ustrój) rzeczny,
-przedstawia zróżnicowanie elementów lądowej sieci hydrologicznej na podstawie schematu w podręczniku lub foliogramu,
-rozpoznaje na rysunkach rodzaje źródeł,
-wskazuje na mapie przykłady rzek o różnych ustrojach,
-klasyfikuje i wskazuje na mapie przykłady jezior wg typu genetycznego, powierzchni, chemizmu, zasilania,
-podaje definicje: firn, pole firnowe, jęzor lodowcowy, granica wiecznego śniegu, lodowiec górski, lądolód, góra lodowa,
-wymienia obszary występowania lodowców i lądolodów oraz wskazuje je na mapie,
-wyjaśnia procesy powstawania terenów bagiennych i dokonuje podziału torfowisk, 	A

B

B

B

C

A

A

B	-wyjaśnia związek między układem warstw skalnych a rodzajem źródeł,
-określa zależność systemów rzecznych i dorzeczy od warunków klimatycznych, ukształtowania powierzchni i budowy geologicznej,
-wyznacza na mapach ogólnogeograficznych: dorzecza, zlewiska, działy wodne,
-wyjaśnia przyczyny zróżnicowania ujść rzecznych i pokazuje przykłady na mapie,
-wyjaśnia procesy ewolucji jezior w klimacie wilgotnym i suchym,
-analizuje przyrodnicze i gospodarcze znaczenie rzek, jezior i terenów bagiennych,
-charakteryzuje na podstawie schematu w podręczniku krążenie wody w obszarach zlodowaconych,
-ocenia współczesny wpływ lodowców na klimat i ukształtowanie powierzchni Ziemi,	B

C

C

B

B

D

C

D

	-wypowiedź ustna,

-wypowiedź ustna, w której przy pomocy rysunku: ocenia elementy sieci hydrologicznej, rozpoznaje rodzaje źródeł, omawia krążenie wody w obszarach zlodowaconych,
-czytanie i interpretacja mapy- wskazuje na mapie: rzeki o różnych ustrojach, wyznacza dorzecza, zlewiska, działy wodne, pokazuje różne typy jezior, wskazuje obszary lodowców i lądolodów, oraz obszary bagienne na Ziemi,
-praca z podręcznikiem, słownikiem,

-zadanie domowe, w którym opisuje przyczyny i skutki powodzi i suszy na Ziemi,	-podaje prawidłowe definicje pojęć,
-kryteria oceny wypowiedzi ustnej zgodne z PSO,

-prawidłowo wskazane obiekty geograficzne na mapie,

-zapisane do zeszytu prawidłowe objaśnienia pojęć: firn, pole firnowe, lądolód, torfowisko, rzeka epizodyczna, rzeka okresowa, 
-wskazane w PSO kryteria oceny prac pisemnych,		
27	Gleba i czynniki glebotwórcze.	1	EF
Treść 7	-definiuje terminy: gleba, proces glebotwórczy, profil glebowy, poziom glebowy, czynniki glebotwórcze,
-wymienia czynniki glebotwórcze,
-przedstawia skłąd gleby,
-wymienia poziomy profilu glebowego ich symbole wg klasyfikacji z 1989r, 
-rysuje profil gleby bielicowej,
-określa znaczenie gleb w gospodarce człowieka, 	A

A
B
A

C
C
	-wyjaśnia przebieg procesu glebotwórczego,
-określa wpływ czynników glebotwórczych na właściwości i żyzność gleby,
-charakteryzuje składniki gleby,
-rozróżnia poziomy profilu glebowego na schematach,
-uzasadnia rolę człowieka w kształtowaniu profilu i właściwości gleby,
-proponuje metody poprawy żyzności gleb zdegradowanych przez działalność człowieka,	B

C

C
B

D

D	-wypowiedź ustna podczas pogadanki wstępnej,
-praca w grupach: opisują wpływ czynników na proces glebotwórczy i przedstawiają te opisy w postaci wypowiedzi ustnej,
-wypowiedź ustna przy pomocy schematu w podręczniku: omawia składniki gleby i ich zmienność,
-każdy uczeń samodzielnie rysuje na podstawie podręcznika schemat profilu gleby bielicowej i opisuje poziomy profilu,
-zadanie domowe:
opisuje wpływ działalności człowieka na produktywność gleby,	-podaje prawidłowe definicje,
-wskazane w PSO kryteria oceny pracy grupowej

-kryteria oceny wypowiedzi ustnych,

-poprawnie narysowany i opisany schemat,

kryteria oceny prac pisemnych zawarte w PSO,
 		
28	Strefowość i astrefowość w rozmieszczeniu gleb.	1	EF
Treść 7	-wymienia czynniki decydujące o strefowości rozmieszczenia gleb na Ziemi,
-wymienia podstawowe typy gleb strefowych i astrefowych,
-wskazuje na mapach obszary występowania podstawowych typów gleb strefowych i astrefowych,
-charakteryzuje typy gleb,	A

A

B

C	-wyjaśnia różnice w procesie powstawania gleb strefowych i astrefowych,
-omawia wpływ warunków środowiskowych na proces glebotwórczy (gleby strefowe i astrefowe), 
-rozróżnia typy gleb na podstawie profilu glebowego,
-omawia właściwości oraz proponuje wykorzystanie różnych typów gleb na ziemi,
-wyjaśnia wpływ działalności człowieka na walory użytkowe gleby,
-czyta i interpretuje mapy glebowe,	B

C

B

D

B

D	-praca z podręcznikiem: wyszukują definicji pojęć: gleby strefowe i astrefowe,
-praca w grupach: sporzadzaja plakat (poster) zawierający charakterystykę jednego typu gleby, liderzy prezentują plakaty pozostałym grupom, 
-czytanie i interpretacja map: wskazują na mapie obszary występowania różnych typów gleb i omawiają możliwości ich wykorzystania,

-praca domowa (podręcznik, zad,2, str.138)	-zapisują notatkę do zeszytu,

-wskazane w PSO kryteria oceny pracy grupowej,

-prawidłowo wskazane obszary na mapie i wypowiedź ustna oceniona zgodnie z kryteriami zawartymi  w PSO,
-poprawnie wykonana praca domowa,		
29,30	System przyrodniczy Ziemi- Hydrosfera i Powłoka glebowa.	2		Ćwiczenia utrwalające, gra dydaktyczna, dyskusja praca z mapą.
Test osiągnięć (badający wiedzę i umiejętności uczniów) z zakresu: Atmosfera, Hydrosfera, Powłoka glebowa. 		Wykonanie zadań zgodnie ze schematem poprawnych odpowiedzi.

	Powtórzenie	
31,32	Najważniejsze formacje roślinne świata i ich związek z czynnikami strefowymi i astrefowymi.	2	EF
Treść 7	-definiuje pojęcia :formacja roślinna, dżungla, epifity, selva, lasy mangrowe, caatinga, scrub, sawanna, busz, makia, chaparral, step, puszta, preria, pampa, tajga, tundra,
-wymienia formacje roślinne występujące na świecie ,
-wymienia czynniki, które spowodowały strefowe i astrefowe rozmieszczenie roślinności,
-rozróżnia pojęcia: roślinność strefowa i astrefowa, 
-dobiera do poznanych stref panujący klimat i występowanie gleby, przykład fauny i flory,
-wskaże na mapie rozmieszczenie stref roślinnych,	A

A

A

B

B

B
	-określa bariery ograniczające występowanie wybranych formacji roślinnych,
-charakteryzuje poznane formy roślinne na świecie ,
-określa związek pomiędzy formacjami roślinnymi a klimatem,	C

C

C	-gra dydaktyczna,

-czyta mapę,

-zadanie z podręcznika wykonywane podczas lekcji (zad. 9, str.149),
- zadanie domowe (podręcznik, zad.1-4, str.149)	-prawidłowo dobrane pojęcia do definicji,
-prawidłowe wnioski,
-poprawnie wykonane zadanie podczas lekcji,

-poprawnie wykonane zadanie na następną lekcję,		
33	Życie w morzach i oceanach.	1	EF
Treść 7	-definiuje i rozróznia pojecia:fitoplankton, zooplankton, strefa eufotyczna, s.afotyczna, litoral, sublitoral, pelagial, bentos, biluminescencja,
-wymienia wszystkie elementy dziedziny oceanicznej,
-podaje przykłady flory i fauny w morzach i oceanach,
-określa rolę wszechoceanu w wyżywieniu ludności,	A

A

A

C	-omawia przy pomocy schematu strefy życia w morzu na tle wielkich form dna oceanicznego,
-przedstawia czynniki warunkujące produktywność poszczególnych stref życia w morzu,
-przewiduje wykorzystanie zasobów morza w przyszłości,	B

B

D	-wypowiedź ustna,

-zadanie z podręcznika (zad.3, str.155),
-zadanie domowe (podręcznik, ćw.1, str.155)
	-kryteria oceny zgodne z PSO,
-wykonanie zadania podczas lekcji,
-poprawnie wykonana praca domowa na następną lekcję,		
34	Klęski żywiołowe jako zakłócenia stanu równowagi ekologicznej.	1	EF
Treść 7
EEk
Treść 1. 
Ekonomiczne i społeczne aspekty związków między człowiekiem i jego działalnością a środowiskiem.	-podaje definicje: klęska żywiołowa, hipocentrum, epicentrum, skala Richtera, cyklon tropikalny, huragan, tajfun, 
-wymienia i rozróżnia rodzaje trzęsień oraz cyklonów,
-nazywa rodzaje klęsk żywiołowych oraz wymienia przyczyny ich powstania,
-wymienia czynniki od których zależy skala zniszczeń w wyniku trzęsień Ziemi,
-wskazuje na mapie rejony głównego występowania klęsk żywiołowych,	A

A, B

A

A

B	-charakteryzuje poznane rodzaje klęsk żywiołowych,
-przedstawia sposoby zapobiegania skutkom klęsk żywiołowych,
-ocenia, które z trzęsień ziemi stanowią największe zagrożenia,
-przedstawia związek występowania trzęsień ziemi i wybuchów wulkanów z budową geologiczną,
 	C

C

D

C	-dyskusja na początku lekcji,
-wypowiedź ustna (P i PP)- próba oceny,
-zadanie domowe (podręcznik, pyt.10, str. 164, ćw. 1-5, str. 164-165),	-aktywny udział uczniów, 
-kryteria oceny zgodne z PSO,
-poprawne wykonane zadania na następną lekcję,		
35	Przejawy działalności człowieka w środowisku i jej skutki.	1	EF
Treść 7
EEk
Treść 1	-definiuje pojęcia środowisko przyrodnicze, ekologia, urbanizacja, polder, deforestacja, akwakultura, marikultura,
-wyjaśnia dlaczego człowiek przekształca środowisko przyrodnicze,
-wymienia sposoby przekształceń,
-wyjaśnia związek człowieka z erozją gleb,	A

B

A

B	-omawia skale przekształceń przez człowieka oraz wynikające z tego skutki,
-analizuje dane statystyczne dotyczące wykorzystania elementów środowiska przyrodniczego przez człowieka,
-proponuje kierunki działań człowieka w celu ochrony środowiska,	C

D

D

	-samodzielne sporządzenie notatki,

-zadanie domowe (podręcznik, pyt.9,str.170 oraz ćw. 6, str. 170),
-test obejmujący zagadnienia z trzech ostatnich lekcji,	-sporządzenie notatki podczas lekcji,
-poprawnie wykonane zadania na następną lekcję,
-odpowiedzi zbieżne ze schematem poprawnych odpowiedzi,	sprawdzian	
36	Zagrożenie wzrostem efektu cieplarnianego.	1	EF
Treść 7	-definiuje pojęcie: efekt cieplarniany,
-wymienia składniki procesu efektu cieplarnianego,
-wyjaśnia znaczenie efektu cieplarnianego w środowisku,
-wymienia źródła gazów cieplarnianych,
-wskazuje na mapie obszary o największej emisji CO2 ,	A

A

B

A

B	-charakteryzuje przebieg efektu cieplarnianego,
-omawia zagrożenia oraz możliwości zapobiegania zmianom i skutkom emisji gazów cieplarnianych,	C

C	-kartkówka,

-zadanie domowe (podręcznik, pyt.3, str.177)	-kryteria oceny zgodne z PSO,
-poprawnie wykonane zadanie na następna lekcję,		

Plan wynikowy nauczania geografii w klasie I a  ZSO w Orzyszu

Dział I – Geografia środowiska przyrodniczego

Rok szkolny 2002/2003

Program: Program nauczania geografii dla liceum ogólnokształcącego (w zakresie podstawowym), autor: Wojciech Wiecki, wydawnictwo Pedagogiczne OPERON,
Nr w zestawie: DKW-4015-20/01

Nauczyciel: Irena Sulima